श्री राम चालीसा | अर्थ, महत्त्व, पठण विधी व फलश्रुती

 

◆ श्री राम चालीसा – परिचय

श्री राम चालीसा हे भगवान श्रीरामांना समर्पित अत्यंत लोकप्रिय व सामर्थ्यशाली स्तोत्र आहे. हे स्तोत्र अयोध्यादास (रामदास) यांनी अवधी भाषेत रचले आहे. चाळीस चौपायांनी (श्लोक) युक्त असल्यामुळे याला 'चालीसा' म्हणतात. भगवान श्रीराम हे विष्णूंचे सातवे अवतार, मर्यादा पुरुषोत्तम व रघुकुलाचे भूषण मानले जातात . या चालीसाचे नियमित पठण केल्याने भगवान श्रीराम प्रसन्न होतात, जीवनात सुख-शांती प्राप्त होते व सर्व संकटे दूर होतात .

◆ श्री राम चालीसा – संपूर्ण मराठी अर्थासह

॥ दोहा ॥ (पहिला)

राम राम राम राम, राम राम राम राम ॥

सहस नाम तुल्य राम, राम नाम वरदान ॥

(टीप: हा दोहा रामनामाच्या महात्म्यावर आहे.)

॥ चौपाई ॥

लखन तुम्हारे आज्ञाकारी। सदा करत सन्तन रखवारी॥

ताते रण जीते नहिं कोई। युद्ध जुरे यमहूं किन होई॥

अर्थ: लक्ष्मण तुमचे आज्ञाकारी आहेत, ते नेहमी संतांचे रक्षण करतात. त्यामुळे त्यांना युद्धात कोणी जिंकू शकत नाही; जरी यमराज स्वतः युद्धाला आला तरी तो काय करू शकेल?

महालक्ष्मी धर अवतारा। सब विधि करत पाप को छारा॥

सीता राम पुनीता गायो। भुवनेश्वरी प्रभाव दिखायो॥

अर्थ: (तुम्ही) महालक्ष्मीचा अवतार धारण करून सर्व प्रकारे पापांचा नाश करता. सीता-राम यांनी पवित्र गायन केले व जगदीश्वरीचा प्रभाव दाखवला.

घट सौ प्रकट भई सो आई। जाको देखत चन्द्र लजाई॥

सो तुमरे नित पांव पलोटत। नवो निब्द्रि चरणन में लोटत॥

अर्थ: (जी) शंभर घटांतून प्रकट झाली, ती आई (महालक्ष्मी) तुमच्या पायांची नित्य सेवा करते. नवीन वृद्धी (भक्ती) तुमच्या चरणी लोळते.

सिद्धि अठारह मंगलकारी। सो तुम पर जावै बलिहारी॥

औरहु जो अनेक प्रभुताई। सो सीतापति तुमहिं बनाई॥

अर्थ: अठरा सिद्धी व मंगलकारी शक्ती तुमच्यावर न्योछावर होतात. इतरही अनेक प्रभुता (शक्ती) सीतापती तुम्हीच निर्माण केलेल्या आहेत.

इच्छा ते कोटिन संसारा। रचत न लागत पल की बारा॥

जो तुम्हे चरणन चित लावै। ताकी मुक्ति अवसि हो जावै॥

अर्थ: इच्छेने कोट्यावधी संसार निर्माण करण्यास क्षणही लागत नाही. जो तुमच्या चरणी चित्त लावतो, त्याला निश्चित मुक्ती मिळते.

जय जय जय प्रभु ज्योति स्वरूपा। नर्गुण ब्रह्म अखण्ड अनूपा॥

सत्य सत्य जय सत्यव्रत स्वामी। सत्य सनातन अन्तर्गमी॥

अर्थ: ज्योतीस्वरूप प्रभूचा जयजयकार असो. तुम्ही निर्गुण, ब्रह्मरूप, अखंड व अनुपम आहात. सत्य, सत्य, सत्यव्रत स्वामी, सत्य सनातन व अंतर्यामी तुमचा जय असो.

सत्य भजन तुम्हारो जो गावै। सो निश्चय चारों फल पावै॥

सत्य शपथ गौरीपति कीन्हीं। तुमने भक्तिहिं सब विधि दीन्हीं॥

अर्थ: जो तुमचे सत्य भजन गातो, त्याला निश्चित चारी फळे (धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष) प्राप्त होतात. गौरीपतीने (शंकराने) सत्य शपथ घेतली की तुम्ही भक्तांना सर्व प्रकारे भक्ती दिली आहे.

सुनहु राम तुम तात हमारे। तुमहिं भरत कुल पूज्य प्रचारे॥

तुमहिं देव कुल देव हमारे। तुम गुरु देव प्राण के प्यारे॥

अर्थ: हे राम, तुम आमचे तात (वडील) आहात. तुम्हीच भरत कुळात पूज्य प्रचारित आहात. तुम्ही देवांचे देव, गुरू व प्राणांपेक्षा प्रिय आहात.

जो कुछ हो सो तुम ही राजा। जय जय जय प्रभु राखो लाजा॥

राम आत्मा पोषण हारे। जय जय दशरथ राज दुलारे॥

अर्थ: जे काही आहे ते तुम्हीच राजा आहात. आमची लाज (प्रतिष्ठा) राखा. आत्म्याचे पोषण करणाऱ्या रामाचा, दशरथ राजाच्या लाडक्या पुत्राचा जयजयकार असो.

ज्ञान हृदय दो ज्ञान स्वरूपा। नमो नमो जय जगपति भूपा॥

धन्य धन्य तुम धन्य प्रतापा। नाम तुम्हार हरत संतापा॥

अर्थ: ज्ञानस्वरूपा, हृदयात ज्ञान द्या. जगपती, राजा तुम्हाला नमस्कार. धन्य, धन्य, तुमचा प्रताप धन्य आहे; तुमचे नाव संताप (दुःख) हरण करते.

सत्य शुद्ध देवन मुख गाया। बजी दुन्दुभी शंख बजाया॥

सत्य सत्य तुम सत्य सनातन। तुम ही हो हमरे तन मन धन॥

अर्थ: देवांच्या मुखाने सत्य-शुद्ध गायन झाले, दुंदुभी (नगारे) वाजले, शंख वाजला. तुम्ही सत्य, सनातन आहात. तुम्हीच आमचे तन, मन व धन आहात.

याको पाठ करे जो कोई। ज्ञान प्रकट ताके उर होई॥

आवागमन मिटे तिहि केरा। सत्य वचन माने शिर मेरा॥

अर्थ: जो कोई हा पाठ करतो, त्याच्या हृदयात ज्ञान प्रकट होते. त्याचा जन्म-मृत्यू (आवागमन) मिटतो. हा सत्य वचन माझ्या शिरावर मान्य आहे.

और आस मन में जो होई। मनवांछित फल पावे सोई॥

तीनहुं काल ध्यान जो ल्यावै। तुलसी दल अरु फूल चढ़ावै॥

अर्थ: मनात जो इच्छा (आस) असेल, ती मनोवांछित फळ प्राप्त होईल. जो तिन्ही काळ (भूत, वर्तमान, भविष्य) ध्यान करतो व तुलसीदल व फुले अर्पण करतो...

साग पत्र सो भोग लगावै। सो नर सकल सिद्धता पावै॥

अन्त समय रघुबरपुर जाई। जहां जन्म हरि भक्त कहाई॥

अर्थ: ...जो भाजीपाला व पत्रे (नैवेद्य) अर्पण करतो, तो माणूस सर्व सिद्धी प्राप्त करतो. अंती रघुवरपुर (अयोध्या) जातो, जिथे जन्म घेऊन हरिभक्त म्हणून प्रसिद्ध होतो.

श्री हरिदास कहै अरु गावै। सो बैकुण्ठ धाम को पावै॥

अर्थ: श्री हरिदास (अयोध्यादास) हे म्हणतात व गातात – जो हे करतो, तो बैकुण्ठ धामास प्राप्त होतो.

॥ दोहा ॥ (दुसरा)

सात दिवस जो नेम कर, पाठ करे चित लाय।

हरिदास हरि कृपा से, अवसि भक्ति को पाय॥

अर्थ: जो सात दिवस नियमाने, एकाग्र चित्ताने हा पाठ करतो, त्याला हरिदासाच्या (अयोध्यादास) हरिकृपेने निश्चित भक्ती प्राप्त होते.

॥ दोहा ॥ (तिसरा)

राम चालीसा जो पढ़े, राम चरण चित लाय।

जो इच्छा मन में करै, सकल सिद्ध हो जाय॥

अर्थ: जो रामचरणी चित्त लावून ही राम चालीसा वाचतो, त्याची मनातील सर्व इच्छा सिद्ध होतात.

॥ इति श्री प्रभु राम चालीसा समाप्तः ॥

---

◆ पठणाची पद्धत

वेळ – सकाळी स्नानानंतर, संध्याकाळी किंवा रामनवमी, मंगळवार, शनिवारी विशेषतः

शुद्धता – स्वच्छ जागी बसा, पूर्वाभिमुख व्हा

पूजन – श्रीराम-सीता-लक्ष्मण-हनुमान यांच्या चित्रासमोर दीप, धूप, तुळशीची पाने, फुले वाहा

पठण – भक्तिभावाने एक, तीन किंवा सात वेळा म्हणा

स्मरण – पठणानंतर 'ॐ श्री रामाय नमः' मंत्राचा जप करा

◆ पठणाचे फायदे

सर्व संकटे दूर होतात

मन शांत व स्थिर होते

ज्ञान व बुद्धी प्राप्त होते

जीवनात सुख, शांती व समृद्धी येते

इच्छित फल प्राप्त होते

अंती मोक्ष (बैकुण्ठ/सायुज्य) प्राप्त होते

◆ सारांश

बाब तपशील

स्तोत्र श्री राम चालीसा

रचनाकार अयोध्यादास (रामदास)

देवता भगवान श्रीराम (सीताराम)

भाषा अवधी

श्लोक संख्या ४० चौपाई + दोहे

पठण फल इच्छासिद्धी, संकटनाश, मोक्ष

विशेष रामनवमी, मंगळवार, शनिवारला महत्त्व

◆ Hashtags

#रामचालीसा #श्रीराम #राम #सीताराम #जयश्रीराम #रामस्तोत्र #मराठीअर्थ #अयोध्यादास #भक्ति #रघुनाथ

🙏 जय श्री राम! सीता-राम-हनुमानाचा आशीर्वाद सर्वांना! 🙏

◆ आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

Telegram: https://t.me/marathistrota

Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

---

🙏 जय ज्ञानदेव! जय विठ्ठल! जय श्री राम! 🙏