श्री स्वामी समर्थ चालीसा | अर्थ, महत्त्व, पठण विधी व फलश्रुती
◆ श्री स्वामी समर्थ चालीसा – परिचय
श्री स्वामी समर्थ चालीसा हे अक्कलकोट येथील श्री स्वामी समर्थ महाराजांना समर्पित अत्यंत लोकप्रिय व सामर्थ्यशाली स्तोत्र आहे. ही चालीसा भक्त विलास खानोलकर यांनी रचली आहे. चाळीस चौपायांनी (श्लोक) युक्त असल्यामुळे याला 'चालीसा' म्हणतात. श्री स्वामी समर्थ हे श्री दत्तात्रेयांचे चौथे अवतार मानले जातात . या चालीसाचे नियमित पठण केल्याने स्वामी समर्थ प्रसन्न होतात, जीवनातील सर्व संकटे दूर होतात व मनोकामना पूर्ण होतात.
◆ स्वामी समर्थ महाराज – चरित्र
श्री स्वामी समर्थ महाराज हे १९व्या शतकातील एक महान आध्यात्मिक गुरू होते . ते श्री दत्तात्रेय परंपरेतील चौथे अवतार मानले जातात . त्यांचा जन्म आणि मूळ याबद्दल अनेक दंतकथा आहेत. एका दंतकथेनुसार, त्यांनी एकदा भक्ताला सांगितले की ते वटवृक्षापासून उत्पन्न झाले आहेत.
ते सुमारे १८५६ मध्ये अक्कलकोट येथे आले आणि तेथे सुमारे २२ वर्षे राहिले . त्यांनी आपले शिष्य चोळप्पा यांच्या घरी वास्तव्य केले, जिथे आज त्यांची समाधी आहे . ३० एप्रिल १८७८ रोजी त्यांनी महासमाधी घेतली . त्यांचे प्रसिद्ध वचन आहे – "भिऊ नकोस, मी तुझ्या पाठीशी आहे".
ते श्रीपाद श्रीवल्लभ आणि नृसिंह सरस्वती यांचे पुनर्जन्म मानले जातात . अक्कलकोट येथील त्यांचे मंदिर वटवृक्षाभोवती बांधलेले आहे, कारण तेच तेथे ध्यान करीत असत.
श्री स्वामी समर्थ चालीसा – सर्व ४० ओव्या व अर्थ
॥ दोहा ॥
जय जय श्री स्वामी समर्थ, अनादि अनंत महिमान।
भक्तजनांचे कैवारी, पुरवा सर्व काम॥
अर्थ: हे अनादी व अनंत महिमा असलेल्या श्री स्वामी समर्थांना जयजयकार असो. तुम्ही भक्तांचे रक्षण करणारे व त्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहात.
॥ चौपाई ॥
१. चाळीस जन्म सोबत समर्थ स्वामी, जे स्वामी चालीसा वाचतील मनोमनी।
ते होतील धन्य या भवनी, स्वामी कृपेची वर्षेल वाणी॥
अर्थ: जे भक्त मनोमनी ही स्वामी चालीसा वाचतात, ते या जन्मी धन्य होतात व त्यांच्यावर स्वामींच्या कृपेची वर्षाव होते.
२. जे स्वामीसमर्थ रोज स्मरती नित्य, त्यात दत्तगुरू पाहती।
त्यांच्या हृदयी वास करी सदा, स्वामी समर्थांची असेल बुद्धी॥
अर्थ: जे नित्य स्वामीसमर्थांचे स्मरण करतात, त्यांना त्यात दत्तगुरू दिसतात. त्यांच्या हृदयात सदा स्वामी समर्थ वास करतात.
३. साक्षात श्रीदत्तगुरुंची हसरी मूर्ती, करी साऱ्या कामनांची पूर्ती।
भक्तांना देईल आनंद अपार, स्वामी समर्थांचा हा अवतार॥
अर्थ: हे साक्षात दत्तगुरूंचे हसरे स्वरूप आहे, ते सर्व कामना पूर्ण करते. भक्तांना अपार आनंद देणारा हा स्वामी समर्थांचा अवतार आहे.
४. दत्तगुरू प्रथम प्रेमळ अवतार, द्वितीय श्रीपादवल्लभ अवतार।
तृतीय ते नृसिंह सरस्वती अवतार, चतुर्थ ते स्वामी समर्थ अवतार॥
अर्थ: दत्तगुरूंचा पहिला प्रेमळ अवतार, दुसरा श्रीपादवल्लभ, तिसरा नृसिंह सरस्वती व चौथा स्वामी समर्थ हा अवतार आहे.
५. कधी वारुळातूनी घेतला अवतार, कधी वटवृक्षाद्वारे घेतला अवतार।
कधी घेतला ओमकारातून अवतार, कधी धरणीतूनच भूवरी अवतार॥
अर्थ: स्वामींनी कधी वारुळातून, कधी वटवृक्षाद्वारे, कधी ओमकारातून, तर कधी पृथ्वीतून अवतार घेतला.
६. लोकांवाटे आकाशातूनच घेतला अवतार, कधी कोठे जंगलात घेतला अवतार।
तव लीला अपार हे स्वामी, तूच जगाचा अंतर्यामी॥
अर्थ: लोकांच्या वाटेवर, आकाशातून, जंगलात – अशा अनेक ठिकाणी स्वामींनी अवतार घेतला. तुमची लीला अपार आहे, तुम्हीच जगाचे अंतर्यामी आहात.
७. कधी शोधू नये नदीचे मूळ, कधी शोधू नये गुरूचे कूळ।
हसत हसत बोले औदुंबराचे मूळ, कधी डोले वटवृक्षाचे पारंबी मूळ॥
अर्थ: गुरूंचे कूळ शोधू नये, ते हसत हसत औदुंबराचे मूळ सांगतात, कधी वटवृक्षाच्या पारंबीला आपले मूळ म्हणतात.
८. आदित्यासम तेजस्वी चेहरा, चंद्रासम शीतल तू गुरुवरा।
करुण वत्सल स्वामी दयाघना, अतिप्रेमळ मूर्ती मनामना॥
अर्थ: तुमचा चेहरा सूर्यासमान तेजस्वी आहे, तर तुम्ही चंद्रासमान शीतल आहात. करुणेचे सागर, अतिशय प्रेमळ अशी तुमची मूर्ती आहे.
९. चित्त बुद्धी स्थिर करिशी ध्याने, भक्तिमार्ग तव डोळस श्रद्धेने।
सार्थक झाले शत जन्माचे ऋण, फिटले सात जन्माचे॥
अर्थ: तुमच्या ध्यानाने चित्त व बुद्धी स्थिर होते. तुमचा भक्तिमार्ग डोळस श्रद्धेने अनुसरावा. शंभर जन्मांचे ऋण सार्थक झाले व सात जन्मांचे कर्ज फिटले.
१०. कर्म करूनही न उरली आसक्ती, दिनरात करता तुझीच भक्ती।
सुख समाधानात शांतीची शक्ती, तुझ्यामुळेच आली अंगात शक्ती॥
अर्थ: कर्म करूनही आसक्ती उरली नाही, दिवसरात्र तुझीच भक्ती केली. सुख, समाधान व शांतीची शक्ती तुझ्यामुळेच अंगात आली.
११. तू साऱ्याचा करुणा सागर शीतल, भक्तीने भरली घागर।
हाती धरला नामजपाच्या नांगर, साक्षात झाला सोन्याचाच नांगर॥
अर्थ: तू सर्वांचा करुणेचा सागर आहेस. भक्तीने घागर भरली. नामजपाचा नांगर हाती धरला तर तो साक्षात सोन्याचा नांगर झाला.
१२. अजानबाहू तुझे मनोहर रूप, तू स्वामी सर्वांगाने सुस्वरूप।
अज्ञानींसाठी घेतले सामान्यरूप, विद्वानांसाठी घेतले गुरू रूप॥
अर्थ: तुझे अजानबाहू (मोठे हात) व मनोहर रूप आहे. अज्ञानींसाठी तू सामान्य रूप धारण करतोस, तर विद्वानांसाठी गुरू रूप धारण करतोस.
१३. शरण आणण्या शत्रूस घेतले उग्ररूप, जसे अर्जुनास दाविले श्रीकृष्ण विश्वरूप।
भूत पिशाच्चं केले सरळ, अनेकांच्या मनातील झटकले वारूळ॥
अर्थ: शत्रूला शरण आणण्यासाठी उग्र रूप घेतले, जसे श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला विश्वरूप दाखवले. भूत-पिशाच्चांना सरळ केले व अनेकांच्या मनातील वारूळ झटकले.
१४. राजे राजवाडे केले अनेक सरळ, गच्च दातखिळी हाती दिला नारळ।
भक्ता हाती सदिच्छेचे श्रीफळ, भक्त बालकांप्रती प्रेम सुफळ॥
अर्थ: राजे-राजवाडे सरळ केले. हातात दातखिळी व नारळ दिला. भक्तांना सदिच्छेचे फळ दिले व भक्त बालकांवर प्रेम केले.
१५. गर्व न बाळगता आले जे शरण, चुकविले स्वामीने त्यांचे मरण।
फोडिले अनेक संकटाचे धरण, भुकेलेल्या दिले प्रसाद भात-वरण॥
अर्थ: गर्व न बाळगता जे शरण आले, त्यांचे मरण स्वामींनी चुकवले. अनेक संकटांचे धरण फोडले व भुकेल्यांना भात-वरणाचा प्रसाद दिला.
१६. प्रेमळ स्वामीसमर्थ दत्त अवधूत, तेहतीस कोटी देवांचा तू दूत।
गंगेकाठी जशी पापे धूत, स्वामी नजरने सारी पापे धूत॥
अर्थ: प्रेमळ स्वामीसमर्थ दत्त अवधूत, तेहतीस कोटी देवांचे तू दूत आहेस. जशी गंगेकाठी पापे धुतात, तशी स्वामींची नजर सर्व पापे धुते.
१७. छोट्या खेडेगावी तू अवतरला, जगउद्धारासाठी खरा अवतरला।
चोळप्पा, बाळप्पा केले कल्याण, अक्कलकोटाचे झाले महाकल्याण॥
अर्थ: तू छोट्या खेडेगावात अवतरलास, जगाच्या उद्धारासाठी खरोखर अवतरलास. चोळप्पा व बाळप्पा यांचे कल्याण केले व अक्कलकोटचे महाकल्याण केले.
१८. तुझ्यासारखा नाही कोणी दयाळू, तुझ्यासारखा नाही कोणी मायाळू।
ज्याच्या घराला स्वामींचा स्पर्श, त्या घराला लक्ष्मीचा स्पर्श॥
अर्थ: तुझ्यासारखा दयाळू व मायाळू कोणी नाही. ज्या घराला स्वामींचा स्पर्श होतो, त्या घराला लक्ष्मीचा स्पर्श होतो.
१९. स्वामी नाम नित्य जे घेत, सर्व कार्य त्यांचे सिद्ध होत।
त्रिविध ताप त्यांचे नष्ट होती, भव बंधनातून सुटती॥
अर्थ: जे नित्य स्वामी नाम घेतात, त्यांची सर्व कार्ये सिद्ध होतात. त्यांचे त्रिविध ताप (आध्यात्मिक, भौतिक, दैहिक) नष्ट होतात व ते भवबंधनातून मुक्त होतात.
२०. ज्याचा घरात येई संकट, स्वामी नाम घेता पळे संकट।
सोपा सुखकर मार्ग दाविती सदा, गावी स्वामींची कीर्ती॥
अर्थ: ज्या घरात संकट येते, तेथे स्वामी नाम घेताच संकट पळते. स्वामी सोपा व सुखकर मार्ग दाखवतात, त्यांची कीर्ती गावी गायली जाते.
२१. स्वामी नामात नाही अंधश्रद्धा, नास्तिक हो ठेवा पूर्ण श्रद्धा।
येईल अनुभव याच जन्मी, पारणे फिटेल जन्मोजन्मी॥
अर्थ: स्वामी नामात अंधश्रद्धा नाही. हे नास्तिकांनीही पूर्ण श्रद्धेने धरावे. याच जन्मी अनुभव येईल व जन्मोजन्मीचे पारणे फिटेल.
२२. मनोभावे जे स्वामी पुजती, नाही चिंता नाही भीती।
स्वामी नाम घेता अंधारात उजाला, सिकंदर पौरस सामना जिंकला॥
अर्थ: मनोभावे जे स्वामींची पूजा करतात, त्यांना चिंता व भीती नाही. स्वामी नाम घेताच अंधारात उजाला होतो. सिकंदर-पौरसचा सामनाही जिंकला.
२३. अमर दत्तरूप तू मानव देही, भक्त मागती ती संपदा तू देई।
भक्त विलासाची वाहे सरिता, स्वामी चालिसाचा जप आचरिता॥
अर्थ: तू अमर दत्तरूपाने मानवी देहात आला आहेस. भक्त जी संपदा मागतात, ती तू देतोस. भक्त विलासाची सरिता वाहते, जो स्वामी चालिसाचा जप करतो.
२४. अष्टसिद्धी नवनिधी दाता, तूच भक्तांचा सर्वात आधार।
स्वामी कृपेने होईल आनंद, दूर होईल सर्व संकट॥
अर्थ: तू अष्टसिद्धी व नवनिधी देणारा आहेस, भक्तांचा सर्वात मोठा आधार आहेस. स्वामी कृपेने आनंद होईल व सर्व संकट दूर होईल.
२५. जे शरण येतील तव चरणी, भक्ति प्रेमे करिती वंदना।
त्यांची सर्व होईल साधना, स्वामी तारी जन्मोजन्मी॥
अर्थ: जे तुझ्या चरणी शरण येतात व भक्तिप्रेमाने वंदना करतात, त्यांची सर्व साधना सिद्ध होते व स्वामी त्यांना जन्मोजन्मी तारतात.
२६. सदा रहावे तुझे स्मरण, हीच माझी अखंड प्रार्थना।
स्वामी समर्था करुणाकरा, दासा घाला स्वीकारा॥
अर्थ: हीच माझी अखंड प्रार्थना आहे की तुझे स्मरण सदा राहावे. हे करुणाकरा स्वामी समर्था, माझ्या दासाला स्वीकारा.
२७. तुझ्या नामाचा जप करिता, सारे दुःख दूर होती।
स्वामी कृपा ज्यांच्यावर होई, त्यांची जीवनसरिता फुलती॥
अर्थ: तुझ्या नामाचा जप करताच सर्व दुःख दूर होतात. ज्यांच्यावर स्वामी कृपा होते, त्यांची जीवनसरिता फुलून जाते.
२८. भक्त म्हणे स्वामी समर्था, चालीसा झाला पूर्ण आता।
तुझी कृपा ज्यांच्यावर झाली, त्यांना मिळाली सर्व साधना॥
अर्थ: भक्त म्हणतो – हे स्वामी समर्था, ही चालीसा पूर्ण झाली. ज्यांच्यावर तुझी कृपा झाली, त्यांना सर्व साधना मिळाली.
२९. या चालीसाचे जो नित्य पठण करी, स्वामी समर्थ त्यावर प्रसन्न होती।
सर्व संकटे दूर होतील त्याच्या, मनोकामना पूर्ण होतील॥
अर्थ: जो नित्य या चालीसाचे पठण करतो, त्याच्यावर स्वामी समर्थ प्रसन्न होतात. त्याची सर्व संकटे दूर होतात व मनोकामना पूर्ण होतात.
३०. स्वामी समर्थांची कृपा ज्याच्यावर, त्याला नाही कोणतीही भीती।
दुःख, दारिद्रय, रोग, शोक, सर्व नष्ट होईल क्षणात॥
अर्थ: ज्याच्यावर स्वामी समर्थांची कृपा आहे, त्याला कोणतीही भीती नाही. दुःख, दारिद्रय, रोग, शोक सर्व क्षणात नष्ट होतात.
३१. स्वामी समर्थ माझे माता-पिता, स्वामी समर्थ माझे बंधु-सखा।
स्वामी समर्थ माझे आदि-अंत, स्वामी समर्थ माझे सर्वस्व॥
अर्थ: स्वामी समर्थ माझे माता-पिता, बंधू-सखे, आदि-अंत व सर्वस्व आहेत.
३२. स्वामी नाम घेता सारे कष्ट जाती, स्वामी नाम घेता सारी पापे नष्ट होती।
स्वामी नाम घेता मिळे सर्व सुख, स्वामी नाम घेता मिळे परम मोक्ष॥
अर्थ: स्वामी नाम घेताच सर्व कष्ट व पापे नष्ट होतात. स्वामी नामाने सर्व सुख व परम मोक्ष मिळतो.
३३. कृतार्थ झाला मी स्वामी कृपेने, सार्थक झाला जन्म या भुवनी।
स्वामी समर्थाची ही चालीसा, रोज म्हणेन आनंदे॥
अर्थ: स्वामी कृपेने मी कृतार्थ झालो व माझा जन्म सार्थक झाला. ही स्वामी समर्थ चालीसा मी रोज आनंदाने म्हणेन.
३४. ही चालीसा जो म्हणेल नित्य, त्याला स्वामी देतील अभय।
स्वामी कृपेने सिद्ध होतील कार्ये, भक्त होईल आनंदी नित्य॥
अर्थ: ही चालीसा जो नित्य म्हणतो, त्याला स्वामी अभय देतात. स्वामी कृपेने त्याची कार्ये सिद्ध होतात व तो नित्य आनंदी राहतो.
३५. जो कोणी ही चालीसा वाचील, स्वामी समर्थ त्याचे सर्व संकट हारील।
स्वामी कृपा त्याच्यावर सदा होईल, त्याची सर्व सिद्धी होईल॥
अर्थ: जो कोणी ही चालीसा वाचतो, स्वामी समर्थ त्याची सर्व संकटे दूर करतात. त्याच्यावर सदा स्वामी कृपा राहते व त्याची सर्व सिद्धी होते.
३६. स्वामी समर्था तुझ्यावाचून, कोणी नाही माझे दुःख हाराया।
तूच पिता तूच माता, तूच सखा तूच सर्वस्व माझे॥
अर्थ: हे स्वामी समर्था, तुझ्यावाचून माझे दुःख दूर करणारा कोणी नाही. तूच माझा पिता, माता, सखा व सर्वस्व आहेस.
३७. तुझ्या चालीसाचा जप करिता, माझ्या मनाची होईल शांती।
स्वामी समर्था कृपा करा, माझ्या जीवनाची होईल सार्थकता॥
अर्थ: तुझ्या चालीसाचा जप करताच माझ्या मनाची शांती होते. हे स्वामी समर्था, कृपा करा व माझ्या जीवनाची सार्थकता होऊ द्या.
३८. स्वामी समर्था तुझे नाम घेता, सारे जन्म सार्थक होती।
तुझ्या चरणी शरण येता, सारी पापे क्षणात नष्ट होती॥
अर्थ: हे स्वामी समर्था, तुझे नाम घेताच सर्व जन्म सार्थक होतात. तुझ्या चरणी शरण येताच सर्व पापे क्षणात नष्ट होतात.
३९. ही चालीसा पूर्ण झाली आता, स्वामी समर्थांची कृपा सर्वांवर होवो।
भक्त विलास म्हणे स्वामी समर्था, तुझी कृपा सदा असो॥
अर्थ: ही चालीसा पूर्ण झाली. स्वामी समर्थांची कृपा सर्वांवर होवो. भक्त विलास म्हणतो – स्वामी समर्थांची कृपा सदा असो.
४०. जय जय स्वामी समर्था, जय जय दत्तात्रेया।
तुझ्या कृपेने सर्व संकटे दूर होतील, भक्तांची सर्व कामना पूर्ण होतील॥
अर्थ: हे स्वामी समर्था, हे दत्तात्रेया, तुमचा जयजयकार असो. तुमच्या कृपेने सर्व संकटे दूर होतील व भक्तांच्या सर्व कामना पूर्ण होतील.
---
इति श्री स्वामी समर्थ चालीसा सम्पूर्णम् ॥
---
◆ पठणाची पद्धत व फायदे
पठणाची पद्धत:
· वेळ – सकाळी स्नानानंतर, संध्याकाळी किंवा गुरुवारी, दत्तजयंतीला विशेषतः
· शुद्धता – स्वच्छ जागी बसा, पूर्वाभिमुख व्हा
· पूजन – स्वामी समर्थांच्या चित्रासमोर दीप, धूप, फुले, नैवेद्य वाहा
· पठण – भक्तिभावाने एक, तीन किंवा सात वेळा म्हणा
· स्मरण – पठणानंतर 'ॐ स्वामी समर्थाय नमः' मंत्राचा जप करा
पठणाचे फायदे:
· सर्व संकटे दूर होतात
· मन शांत व स्थिर होते
· इच्छित फल प्राप्त होते
· जीवनात सुख, शांती व समृद्धी येते
· भूत-पिशाच्च बाधा दूर होते
· अंती मोक्ष प्राप्त होतो
---
◆ सारांश
बाब तपशील
स्तोत्र श्री स्वामी समर्थ चालीसा
रचनाकार विलास खानोलकर
देवता श्री स्वामी समर्थ (दत्तात्रेय अवतार)
भाषा मराठी
श्लोक संख्या ४० चौपाई + दोहे
पठण फल संकटनाश, इच्छासिद्धी, मोक्ष
विशेष गुरुवार, दत्तजयंतीला महत्त्व
---
Hashtags:
#स्वामीसमर्थचालीसा #स्वामीसमर्थ #अक्कलकोट #दत्तात्रेय #जयस्वामीसमर्थ #चालीसा #मराठीअर्थ #भक्ति #गुरुकृपा
---
© https://sarva-marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत
---
🙏 जय जय स्वामी समर्थ! भिऊ नकोस, मी तुझ्या पाठीशी आहे! 🙏
Comments
Post a Comment