संत गजानन महाराज शेगाव | प्रकट दिन, समाधी, आरती, अर्थासह संपूर्ण माहिती

 

॥ संत गजानन महाराज ॥

गण गण गणात बोते | शेगावचे योगीराज | भक्तांचे आराध्य

### संत गजानन महाराज – परिचय

शेगावचे संत गजानन महाराज हे १९व्या शतकातील एक महान योगी, संत आणि अवधूत होते. ते दत्त संप्रदायातील मानले जातात. त्यांचा जन्म कोठे, केव्हा झाला याची निश्चित माहिती उपलब्ध नाही. मात्र, इ.स. १८७८ च्या सुमारास ते अचानक शेगाव येथे प्रकट झाले. त्या वेळी त्यांचे वय सुमारे ३० वर्षांचे होते.

ते ‘दिगंबर’ (उघडे) अवस्थेत राहत. त्यांनी अनेक लीला केल्या. त्यांचा मुख्य मंत्र **‘गण गण गणात बोते’** हा आहे. हा मंत्र ते सतत जपत असत. भक्त त्यांना ‘भ्रमांडनायक’ म्हणूनही ओळखतात.

### संत गजानन महाराज – प्रकट दिन व समाधी

| बाब | तपशील |

|---|---|

| **प्रकट दिन (Prakat Din)** | २३ फेब्रुवारी १८७८ (फाल्गुन कृष्ण सप्तमी)|

| **प्रकट स्थळ** | शेगाव, जिल्हा बुलडाणा, महाराष्ट्र|

| **समाधी (Samadhi)** | ८ सप्टेंबर १९१०|

| **समाधीचे नाव** | सजीवन समाधी (स्वेच्छेने देहत्याग)|

| **वय (अंदाजे)** | ३२-३५ वर्षे |

### ‘प्रकट दिन’ – अचानक प्रकट होणे

२३ फेब्रुवारी १८७८ रोजी शेगावमध्ये देवीदास पाटूरकर यांच्या घरी एक समारंभ होता. तेथे उरलेली पाने (पत्तल) रस्त्यावर फेकण्यात आली. ती पाने एक तरुण उचलून खात होता. हे दृश्य बँकटलाल अगरवाल आणि दामोदरपंत कुलकर्णी यांनी पाहिले.

त्यांना वाटले की ही फेकलेली पाने खाणारी ही व्यक्ती साधारण भिकारी नसून एखादा योगी असावी. त्यांनी त्याला ताजे जेवण दिले. पण त्या युवकाने विचित्र वागणूक दाखवली. त्याने चिखलाचे पाणी प्यायला सुरुवात केली. त्याच्या बोलण्यातून तत्त्वज्ञानाचा स्फोट झाला. बँकटलालने त्याला आपल्या घरी आणले. त्या दिवसापासून शेगावमध्ये ‘गजानन महाराज’ म्हणून ते प्रसिद्ध झाले.

### समाधी व भविष्यवाणी

महाराजांनी आपल्या समाधीचा दिवस अगोदरच सांगितला होता. ते म्हणाले, *“या जागी राहील रे”* (हीच जागा माझ्या समाधीची असेल). त्यांच्या इच्छेनुसारच त्यांच्या समाधीवर मंदिर उभारण्यात आले. शेगाव येथील श्री गजानन महाराज संस्थान ही आता विदर्भातील सर्वात मोठी संस्थान आहे. या संस्थानाची स्थापना महाराजांच्या हयातीतच १२ सप्टेंबर १९०८ रोजी झाली होती.

### प्रसिद्ध मंत्र – ‘गण गण गणात बोते’

संत गजानन महाराज यांचा हा अद्भुत मंत्र आहे. ते हाच मंत्र सतत जपत असत.

| शब्द | अर्थ (Meaning) |

|---|---|

| **गण** | गणपती / ब्रम्ह / देव / समूह |

| **गणात** | गणांमध्ये / देवांमध्ये |

| **बोते** | बोलतो / वास करतो / अस्तित्वात आहे |

**पूर्ण अर्थ:** *“गणपती म्हणजे ब्रम्हच आहे. तो सर्व गणांमध्ये (देव, प्राणी, पदार्थ यांच्या समूहात) बोलत आहे. म्हणजे तो सर्वत्र व्यापून आहे.”*

सोप्या भाषेत, **“ईश्वर सर्वत्र आहे, प्रत्येक कणात तो बोलतो आहे”** असा या मंत्राचा भावार्थ आहे.

### श्री गजानन महाराज आरती (अर्थासह)

शेगाव येथील संत गजानन महाराज यांची प्रसिद्ध आरती खालीलप्रमाणे आहे:

**॥ श्री गजानन महाराज आरती ॥**

**जय जय सच्चित्स्वरूप स्वामी गणराया ।**  

*अर्थ: हे सत्-चित्-आनंद स्वरूपी गणराया, तुझा जयजयकार असो.*  

**अवतरलासी भूवर जड मूढ ताराया ।। धृ ।।**  

*अर्थ: तू पृथ्वीवर अवतरलास की जड व मूढ जनांना तारण्यासाठी.*

**निर्गुण ब्रह्म सनातन अव्यय अविनाशी ।**  

*अर्थ: तू निर्गुण, सनातन, नाश न होणारा ब्रम्ह आहेस.*  

**स्थिरचर व्यापुन उरले जे या जगतासी ।**  

*अर्थ: जे स्थिर व चंचल सर्वांना व्यापून उरले आहे.*  

**तें तूं खरोखर निःसंशय अससी ।**  

*अर्थ: ते निश्चितपणे तूच आहेस.*  

**लीलामात्रें धरिलें मानव देहासी ॥ १ ॥**  

*अर्थ: केवळ लीलेखातर तू मानवी देह धारण केलास.*

**होऊं न देशी त्याची जाणिव तूं कवणा ।**  

*अर्थ: कोणालाही या गोष्टीची जाणीव होऊ देत नाहीस.*  

**करुनी गणि गण गणात बोते या भजना ।**  

*अर्थ: ‘गण गण गणात बोते’ या भजनाद्वारे.*  

**धाता हरिहर गुरुवर तूंचि सुखसदना ।**  

*अर्थ: ब्रम्हा-विष्णु-महेश व श्रेष्ठ गुरू तूच आहेस.*  

**जिकडे पहावे तिकडे तूं दिससी नयना ॥ २ ॥**  

*अर्थ: जिकडे पाहावे तिकडे तूच नजरेस पडतोस.*

**लीला अनंत केल्या बकटसदनास ।**  

*अर्थ: तू बँकटलालाच्या घरी अनंत लीला केल्यास.*  

**पेटविले त्या अग्नीवांचुनि चिलमेस ।**  

*अर्थ: अग्नीशिवाय चिलम पेटविलीस.*  

**क्षणांत आणिले जीवन निर्जल वापीस ।**  

*अर्थ: क्षणात निर्जल विहिरीत जीवन आणिलेस.*  

**केला ब्रह्मगिरीच्या गर्वाचा नाश ।। ३ ।।**  

*अर्थ: ब्रह्मगिरी (भास्कर महाराज) यांचा गर्व नष्ट केलास.*

**व्याधि वारुन केले कैकां संपन्न ।**  

*अर्थ: रोग दूर करून अनेकांना संपन्न केले.*  

**करविलें भक्तांलागी विठ्ठल दर्शन ।**  

*अर्थ: भक्तांना विठ्ठलाचे दर्शन घडविले.*  

**भवसिंधु हा तरण्या नौका तव चरण ।**  

*अर्थ: भवसागर तरण्यासाठी तुझे चरणच नौका आहेत.*  

**स्वामी दासगणूचे मान्य करा कवन ।। ४ ।।**  

*अर्थ: हे दासगणूचे (लेखकाचे) काव्य मान्य करा.*

### श्री क्षेत्र शेगाव – मंदिर व सुविधा

शेगावचे श्री गजानन महाराज मंदिर हे अत्यंत भव्य आहे. मुख्य मंदिरात महाराजांची सजीवन समाधी आहे. त्याच बरोबर श्रीराम मंदिर, आंजनेय मंदिर, विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर आहे.

| सुविधा | तपशील |

|---|---|

| **प्रसादालय** | विनामूल्य महाप्रसाद (जेवण) मिळते |

| **आनंद सागर** | ६५० एकरवर फिरण्याचे स्थान (आकर्षण)|

| **वसतिगृहे** | भाविकांसाठी स्वस्त आणि सुसज्ज निवास |

| **दवाखाना** | विनामूल्य वैद्यकीय सुविधा |

**धुनी (Dhooni):** महाराजांनी स्वतः सुरू केलेली धुनी आजही अखंड जळते. ही धुनी समाधीजवळच आहे. भाविक येथे भस्म (राख) प्रसाद म्हणून घेतात.

### दैनंदिन कार्यक्रम (Daily Schedule)

| वेळ | कार्यक्रम |

|---|---|

| सकाळी ५:०० | मंदिर उघडणे, काकडा आरती |

| सकाळी ५:३० ते ७:३० | पंचामृत पूजा, अभिषेक |

| दुपारी ११:०० | मध्यान्ह पूजा, महानैवेद्य |

| संध्याकाळी ५:०० ते ६:०० | पालखी (प्रत्येक गुरुवारी) |

| रात्री ८:०० ते ९:३० | भजन, प्रवचन, कीर्तन |

| रात्री ९:३० | शेजारती (मंदिर बंद) |

विशेष: **प्रत्येक गुरुवारी** पालखी सोहळा व कीर्तनाचा कार्यक्रम असतो.

### उपसंहार

संत गजानन महाराज केवळ एक संत नव्हते, तर एक योगी, अवधूत, आणि साक्षात ईश्वरच होते. त्यांची शिकवण अगदी सोपी आहे – **‘भक्ती करा, सेवा करा, प्रेम करा.’** त्यांनी कोणताही भेदभाव केला नाही. शेगावला भेट दिल्याने मनाला अतुलनीय शांती मिळते.

शेगाव हे आता ‘विदर्भाचे पंढरपूर’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. भाविकांसाठी ते मोठे तीर्थक्षेत्र आहे.

**गण गण गणात बोते! जय जय श्री गजानन महाराज!**

#शेगाव #संतगजाननमहाराज #गजाननमहाराज #गणगणगणातबोते #श्रीक्षेत्रशेगाव #आरती #मराठीस्त्रोत #भक्ती #अवधूत #विदर्भाचेपंढरपूर

---

© marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत | गणपती बाप्पा मोरया! 🙏

---

## 📌 आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

👉 **ब्लॉग:** https://marathi-strotra.blogspot.com

👉 **Telegram:** https://t.me/marathistrotra

👉 **Instagram:** https://instagram.com/sarva_marathi_strotra

👉 **YouTube:** https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

👉 **Facebook:** सर्व मराठी स्त्रोत (सर्च करा)

👉 **Linktree:** https://linktr.ee/sarvamarathistrotra

**🙏 कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा 🙏**