माता पार्वती | जीवन, स्वरूप, पुत्र-कन्या, मंत्र व अर्थासह संपूर्ण माहिती

 

॥ ॐ सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ॥

॥ शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥

🌸 **माता पार्वती – आदिशक्तीचे सौम्य रूप, भोलेनाथांची अर्धांगिनी** 🌸

माता पार्वती ही हिंदू धर्मातील आदिशक्ती (Adi Shakti) यांचे सौम्य, पोषक व वात्सल्यपूर्ण रूप आहे. त्या श्री महादेव (शिव) यांच्या अर्धांगिनी आहेत. 'पार्वती' या नावाचा अर्थ 'पर्वतांची कन्या' असा होतो, कारण त्या हिमालयाच्या कन्या आहेत.

लक्ष्मी व सरस्वती यांच्यासह त्या त्रिदेवी (Tridevi) मध्ये गणल्या जातात. शक्ती संप्रदायात (Shaktism) त्या सर्वोच्च देवता मानल्या जातात, तर शैव संप्रदायात (Shaivism) त्या शिवाची उर्जा आहेत.

### माता पार्वती – जन्म व कुटुंब

| बाब | तपशील |

|---|---|

| **मूळ स्वरूप** | आदिशक्ती, सतीचा पुनर्जन्म |

| **जन्मस्थळ** | हिमालय पर्वत (हिमवंताचे घर)|

| **वडील** | हिमवंत (पर्वतराज हिमालय)|

| **आई** | मैनावती (मेनका / मेना)|

| **भावंडे** | गंगा (मोठी बहीण), मैनाक (मोठा भाऊ)|

| **पती** | भगवान शिव (महादेव) |

| **पुत्र** | गणेश व कार्तिकेय (स्कंद/मुरुगन)|

| **कन्या** | अशोकसुंदरी (Ashokasundari) – कल्पवृक्षापासून निर्मित|

**विशेष माहिती:** पार्वती मातेला **एक कन्या देखील होती**, जिचे नाव आहे **'अशोकसुंदरी'**. पुराणांनुसार, नंदनवनातील कल्पवृक्षाच्या इच्छेने त्यांची ही कन्या प्रकट झाली. काही ग्रंथांनुसार, 'ज्योती देवी' हेही त्यांचे एक रूप आहे.

### माता पार्वती – स्वरूप व नावे

| नाव | अर्थ / विशेष |

|---|---|

| **पार्वती** | पर्वतांची कन्या|

| **गौरी** | गौरवर्णी, सोनेरी त्वचेची|

| **उमा** | 'उ मा' – आईने तपासाठी नको म्हणून हाक मारली|

| **अपर्णा** | कोणतेही अन्न न खाणारी|

| **गिरिजा / शैलपुत्री** | पर्वतराजाची कन्या|

| **भवानी** | जीवन व प्रजनन देणारी|

| **शिवानी / शंकरी** | शिवाची पत्नी|

| **कामाक्षी** | इच्छांची देवी|

| **विशालाक्षी** | विशाल डोळ्यांची|

| **अन्नपूर्णा** | अन्न व पोषण देणारी|

माता पार्वतींची **१००० नावे** ललिता सहस्रनामात सांगितली आहेत.

#### रूपवैशिष्ट्ये:

- **शरीरकांती:** गौरी – सोनेरी/गौरवर्ण (तर काळ्या रूपाला काली किंवा श्यामा म्हणतात)

- **भुजा:** सहसा २ (शिवासोबत), ४ (एकट्या) किंवा ८/१० (उग्र रूपात)

- **वाहन:** सिंह किंवा व्याघ्र

- **प्रिय दिवस:** मंगळवार व शुक्रवार

- **प्रतीक:** हातात त्रिशूळ, कमळ, जपमाळा, दर्पण, घंटा इत्यादी

### पौराणिक कथा – सती ते पार्वती

पार्वती मातांचा जन्म हा **सतीचाच पुनर्जन्म** आहे.

पूर्वी दक्ष प्रजापतीची कन्या **सती** होती. तिला शिवाशी विवाह करायचा होता, पण दक्षला हे मान्य नव्हते. एकदा दक्षाने यज्ञाचे आयोजन केले, पण शिवाला निमंत्रण दिले नाही. सती तेथे गेल्या असता दक्षाने शिवाची निंदा केली. यामुळे सतीने यज्ञकुंडात उडी घेऊन आपला देह त्याग केला.

शोकाकुल शिवाने सतीचा मृतदेह खांद्यावर घेऊन तांडव नृत्य केले. विष्णूंनी सुदर्शन चक्राने सतीचा देह ५१ भागांत केला. हीच **शक्तिपीठे** म्हणून ओळखली जातात.

सतीने शिवाला वचन दिले की ती पुन्हा हिमालयाच्या कन्या म्हणून जन्म घेईल. तद्नुसार ती **पार्वती** म्हणून अवतरली. तिने घोर तपश्चर्या करून शिवांना पुन्हा पती म्हणून प्राप्त केले.

### शिव-पार्वती विवाह व अर्धनारीश्वर

शिवाने एकदा तपश्चर्येत असताना पार्वतींनी तप आचरले. शिवाने वेशांतर करून येऊन स्वतःची निंदा करूनही पार्वती विचलित झाल्या नाहीत. शेवटी प्रसन्न होऊन शिवांनी त्यांच्याशी विवाह केला.

शिवाने पार्वतींना आपल्या **अर्धांगी** स्थान दिले – यालाच **अर्धनारीश्वर** (Ardhanarishvara) म्हणतात. या रूपात उजवा अर्धभाग शिव (पुरुष) आणि डावा अर्धभाग पार्वती (स्त्री) असतो. याचा अर्थ – **पुरुष व स्त्री ही एकाच उर्जेची दोन रूपे आहेत**. शिवाशिवाय शक्ती अपूर्ण आणि शक्तीशिवाय शिव शव (प्रेत) आहे.

### माता पार्वतींचे मंत्र व अर्थ

#### १. सर्वसामान्य प्रार्थना मंत्र

**॥ ॐ सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके ॥**

**॥ शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमोऽस्तु ते ॥**

**अर्थ:** हे सर्व मंगलांमध्ये सर्वात मंगलमयी, शिवा (कल्याणकारिणी), सर्व कार्ये सिद्ध करणारी, शरण देणारी, तीन डोळ्यांच्या शिवाची पत्नी, गौरी (गोरी), नारायणी (विष्णूची बहीण) – तुला नमस्कार असो.

#### २. मूळ मंत्र

**॥ ॐ पार्वत्यै नमः ॥**

**अर्थ:** पार्वती मातेला नमस्कार.

#### ३. गायत्री मंत्र

**॥ ॐ महादेव्यै च विद्महे, शिवप्रियायै धीमहि ॥**

**॥ तन्नो दुर्गा प्रचोदयात् ॥**

**अर्थ:** महादेवीला आम्ही जाणतो, शिवप्रियेचे ध्यान करतो. ती दुर्गा आम्हाला प्रेरणा देवो.

### माता पार्वतींची मुले

#### पुत्र:

**१. कार्तिकेय (स्कंद/मुरुगन):** शिवाच्या तेजापासून जन्माला आले. तो देवसेनापती आहे.

**२. गणेश:** पार्वतींनी आपल्या शरीराच्या मळापासून (उटीतून) गणेशाची निर्मिती केली. त्यांनी त्याला द्वारपाल म्हणून ठेवले. एकदा शिव परत आले, पण गणेशाने त्यांना थांबवले. यातून शिव-गणेश संघर्ष झाला व गणेशाचा शिरच्छेद झाला. नंतर हत्तीचे शिर लावून गणेश जिवंत केले.

#### कन्या:

**अशोकसुंदरी (Ashokasundari):** नंदनवनातील कल्पवृक्षाच्या वरदानाने पार्वतींनी या कन्येची निर्मिती केली. तिचा विवाह नहुष राजाशी झाला. काही ग्रंथांनुसार, 'ज्योती देवी' हेही त्यांचे एक रूप आहे.

### प्रमुख उत्सव

| उत्सव | काळ | महत्त्व |

|---|---|---|

| **तीज (Teej)** | श्रावण शुक्ल तृतीया | पार्वती-शिव विवाह; स्त्रिया सोळा शृंगार करतात|

| **गौरी हब्ब (Gauri Habba)** | भाद्रपद | पार्वतींचे स्वागत; गौरी व्रत |

| **नवरात्र (Navaratri)** | आश्विन/चैत्र | नऊ रात्री पार्वतीच्या नऊ रूपांची पूजा|

| **मंगळा गौरी व्रत** | मंगळवार | सौभाग्य, संतान प्राप्तीसाठी |

| **अन्नकूट (Annakut)** | दिवाळीनंतर | 'अन्नपूर्णा' रूपात पूजा|

### पार्वतीची अवतारे व रूपे

पार्वती मातेची अनेक रूपे व अवतार आहेत :

| रूप | स्वरूप | उदाहरण / महत्त्व |

|---|---|---|

| **सौम्य रूप** | शांत, मातृसुलभ | गौरी, उमा, जगदंबा|

| **उग्र/संहारक रूप** | दुष्टांचा नाश करणारे | दुर्गा, काली, चामुंडा|

| **पोषण रूप** | अन्न व संपत्ती देणारी | अन्नपूर्णा|

| **नवदुर्गा** | नवरात्रातील नऊ रूपे | शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कुष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी, सिद्धिदात्री |

| **दशमहाविद्या** | दहा ज्ञानरूपे | काली, तारा, त्रिपुरसुंदरी, भुवनेश्वरी, भैरवी, छिन्नमस्ता, धूमावती, बगलामुखी, मातंगी, कमला|

### माता पार्वती – उपसंहार

माता पार्वती म्हणजे **सौम्यता, त्याग, तपश्चर्या, मातृप्रेम व शौर्य** यांचे अद्भुत संयोजन आहे. आदिशक्तीचे सौम्य रूप असलेल्या पार्वती माता भक्तांना सांसारिक सुख व आध्यात्मिक उन्नती देतात.

त्यांच्या विविध रूपांची उपासना केल्याने शांती, समृद्धी, ज्ञान व रोगनिवारण होते. विशेषतः **गणेश आणि कार्तिकेय या सुपुत्रांची माता** म्हणून त्या सर्व मातांचे आदर्श आहेत.

**॥ ॐ पार्वत्यै नमः ॥**

**॥ जय जय भवानी माता, जय जय शिवशंकरी ॥**

#मातापार्वती #पार्वती #गौरी #भवानी #आदिशक्ती #शिवशंकरी #गणेशमाता #अशोकसुंदरी #नवरात्र #मराठीस्त्रोत #शक्तीपीठ #अर्धनारीश्वर

---

© marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत | गणपती बाप्पा मोरया! 🙏

## 📌 आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

👉 **ब्लॉग:** https://marathi-strotra.blogspot.com

👉 **Telegram:** https://t.me/marathistrotra

👉 **Instagram:** https://instagram.com/sarva_marathi_strotra

👉 **YouTube:** https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

👉 **Facebook:** सर्व मराठी स्त्रोत (सर्च करा)

👉 **Linktree:** https://linktr.ee/sarvamarathistrotra

**🙏 कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा 🙏**