भगवान श्रीकृष्ण | जीवन, लीला, गीता, १०८ नावे व मंत्र अर्थासह | संपूर्ण माहिती

 

॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः ॥

🌸 **भगवान श्रीकृष्ण – योगेश्वर, लीला-पुरुषोत्तम, कर्मयोगाचे प्रणेते** 🌸

'कृष्ण' या नावाचा अर्थ 'काळ्या मुखवर्णाचा' तसेच 'सर्वाना आकर्षित करणारा' असा होतो. श्रीकृष्ण हे विष्णूंचे आठवे अवतार असून, त्यांची गणना भारतीय देवतांमध्ये सर्वाधिक लोकप्रिय देवतांपैकी एक म्हणून केली जाते. ते संरक्षण, करुणा, माया आणि प्रेमाचे देवता आहेत. लहानपणी गोकुळातील 'माखनचोर' आणि रणक्षेत्रात अर्जुनाला गीतेचा उपदेश देणारे 'पार्थसारथी' – त्यांचे व्यक्तिमत्त्व अनेक पैलूंनी समृद्ध आहे.

भगवद्गीतेतील एका सुप्रसिद्ध श्लोकात ते स्वतः सांगतात:

**"यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत।**

**अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम्॥"**

**अर्थ:** हे भारता (अर्जुना), जेव्हा जेव्हा धर्माची ग्लानी होते आणि अधर्म वाढतो, तेव्हा तेव्हा मी स्वतःची (अवताराची) निर्मिती करतो.

### श्रीकृष्ण – जन्म व कुटुंब

| बाब | तपशील |

|---|---|

| **जन्म** | श्रावण महिन्याच्या कृष्ण पक्षातील अष्टमीला मध्यरात्री रोहिणी नक्षत्रावर|

| **जन्मस्थळ** | मथुरा (कारागृह)|

| **जन्मदात्री आई** | देवकी|

| **पिता** | वसुदेव |

| **पालक** | नंद व यशोदा|

| **बाललीलांचे स्थान** | गोकुळ, वृंदावन|

| **प्रमुख पत्नी** | रुक्मिणी, सत्यभामा, जांबवंती (एकूण १६,१०८ पत्नी)|

| **प्रमुख पुत्र** | प्रद्युम्न, सांब|

| **राजधानी** | द्वारिका (गुजरात)|

### बाललीला – खोडकरपणापासून ब्रह्मांडदर्शनापर्यंत

#### १. यशोदेला ब्रह्मांड दाखवणे

एकदा बालकृष्णाने मातीचे कण खाल्ले. आई यशोदा यांनी त्याचे तोंड उघडले असता, त्यात संपूर्ण ब्रह्मांड, सौरयंत्रणा आणि आकाशगंगा दिसल्या. या दृश्याने त्यांच्या दैवी स्वरूपाचा प्रत्यय आला.

#### २. कंसाने पाठवलेल्या राक्षसांचा पराभव

बालपणीच कृष्णाने कंसाने पाठवलेल्या पुतना, अघासूर, बकासूर, धेनुकासूर आणि कालिया या भयंकर राक्षसांचा पराभव केला [citation:3]. कालिया नागाच्या विषाने यमुना प्रदूषित झाली होती. कृष्णाने त्याच्यावर नृत्य करून त्याला पराभूत केले.

#### ३. गोवर्धन पर्वत उचलणे

ब्रजवासी इंद्राची पूजा करत होते. कृष्णाने त्यांना निसर्गाची (गाई, शेत, डोंगर) पूजा करण्यास सांगितले. यामुळे क्रुद्ध इंद्राने मुसळधार पाऊस पाडला. तेव्हा कृष्णाने आपल्या करंगळीवर गोवर्धन पर्वत उचलून सर्व ब्रजवासीयांना व गायींना सात दिवस आश्रय दिला.

### महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना

#### ४. कंस वध व पालकांची मुक्ती

कृष्ण व बलराम मथुरेला आले. तेथे कंसाने पाठवलेल्या मल्ल (चानूर, मुष्टिक) यांचा पराभव केला व नंतर कंसाचा वध केला. त्यांनी आपले पालक देवकी-वसुदेव व आजोबा उग्रसेन यांना कैदेतून मुक्त केले.

#### ५. भगवद्गीता उपदेश

महाभारत युद्ध सुरू होण्यापूर्वी, जेव्हा अर्जुन युद्धभूमीत आपल्या गुरूजन व आप्तांना पाहून विषण्ण झाला, तेव्हा श्रीकृष्णांनी त्याला कर्म, ज्ञान व भक्ती योगाचा उपदेश दिला. हाच **श्रीमद्भगवद्गीता** म्हणून प्रसिद्ध आहे.

### गीतेचा सार (Geeta Saar)

श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला समजावले की **देह (शरीर) हा नाशवंत आहे ('पॅकिंग'), तर आत्मा ('माल') अविनाशी आहे**.

* **आत्मा अजर-अमर आहे:** "नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः। न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः॥" (आत्म्याला शस्त्रे छेदू शकत नाहीत, अग्नी जाळू शकत नाही, पाणी भिजवू शकत नाही, वायू सुकवू शकत नाही).

* **आत्मा कधी जन्मत नाही, मरत नाही:** "अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो। न हन्यते हन्यमाने शरीरे॥" (हा आत्मा अजन्मा, नित्य, शाश्वत व पुरातन आहे. शरीराच्या नाशाने तो नष्ट होत नाही).

* **निष्काम कर्मयोग:** युद्ध हे आपले कर्तव्य आहे. फळाची आसक्ती न ठेवता कर्तव्य पार पाडावे.

### श्रीकृष्णांची प्रमुख नावे व अर्थ (१०८ नावांमधून काही)

| नाव | अर्थ |

|---|---|

| **कृष्ण** | सांवला-सलोना, आकर्षक|

| **गोविंदा** | गायींचा रक्षक, पृथ्वीचा पालनकर्ता|

| **माधव** | ज्ञानाचा भंडार, लक्ष्मीचा पती|

| **वासुदेव** | वसुदेवांचे पुत्र|

| **मुरलीधर** | बासरी धारण करणारा|

| **पार्थसारथी** | अर्जुनाचा सारथी|

| **जगन्नाथ** | जगाचा नाथ (स्वामी)|

| **पुरुषोत्तम** | पुरुषांमध्ये उत्तम|

| **अच्युत** | अटल, अविनाशी|

| **दामोदर** | उदराला दोरीने बांधलेला (बाललीला) |

| **गोपाल** | गायींचा पालन करणारा|

### श्रीकृष्ण मंत्र व अर्थ

#### १. मूल मंत्र

**॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय नमः ॥**

**अर्थ:** भगवान वासुदेव (श्रीकृष्ण) यांना माझा विनम्र नमस्कार. हा सर्वात प्रभावी मंत्र आहे.

#### २. श्रीकृष्ण गायत्री मंत्र

**॥ ॐ दामोदराय विद्महे रुक्मिणीवल्लभाय धीमहि।**

**तन्नो कृष्णः प्रचोदयात् ॥**

**अर्थ:** हे दामोदरा (कृष्णा), आम्ही तुम्हाला जाणतो. रुक्मिणीवल्लभाचे ध्यान करतो. ते कृष्ण आम्हाला प्रेरणा देवोत.

#### ३. श्रीकृष्णाष्टोत्तरशतनाम

'श्रीकृष्णाष्टोत्तरशतनाम' (१०८ नावे) हा ग्रंथ अत्यंत पवित्र मानला जातो. यातील प्रत्येक नावाचा अर्थ सांगितला आहे. संतानप्राप्तीसाठी, जीवनातील अडथळे दूर करण्यासाठी या नामांचा जप केला जातो.

### श्रीकृष्ण पूजन – पूजासाहित्य व लाभ

| बाब | तपशील |

|---|---|

| **प्रिय फुले** | तुळशी, पिवळी फुले |

| **प्रिय नैवेद्य** | दूध, दही, लोणी, माखन, पिठले, पुरणपोळी (महाराष्ट्रात) |

| **प्रिय दिवस** | गुरुवार (काही पंरपरांत), जन्माष्टमी, गोपाळकाला |

| **लाभ** | कर्मसंगती, मनःशांती, ज्ञानप्राप्ती, भक्तीवृद्धी, संतानप्राप्ती |

### प्रसिद्ध मंदिरे

| मंदिर | स्थान |

|---|---|

| **द्वारकाधीश मंदिर** | द्वारका, गुजरात|

| **बांके बिहारी मंदिर** | वृंदावन, उत्तर प्रदेश |

| **उडुपी कृष्ण मंदिर** | उडुपी, कर्नाटक|

| **गुरुवायूर मंदिर** | केरळ|

| **जगन्नाथपुरी मंदिर** | पुरी, ओडिशा|

| **नाथद्वारा** | राजस्थान (श्रीनाथजी)|

### उपसंहार

श्रीकृष्ण हे केवळ दैवी व्यक्तिमत्त्व नसून, **कर्म, ज्ञान, भक्ती व कर्तव्य यांचा साक्षात्कार** आहेत. त्यांचा जीवनपट आपल्याला अडचणींशी लढण्याची, कर्तव्य पार पाडण्याची आणि निष्काम भावाने कार्य करण्याची प्रेरणा देतो. त्यांच्या 'श्रीराम जय राम' नसलेल्या मंत्रातून किंवा 'गोविंदा' नामस्मरणातून आपण आध्यात्मिक उन्नती मिळवू शकतो.

**॥ श्रीकृष्णार्पणमस्तु ॥**

**॥ हरे कृष्ण हरे कृष्ण, कृष्ण कृष्ण हरे हरे ॥**

#श्रीकृष्ण #भगवानश्रीकृष्ण #गोविंदा #कृष्णलीला #भगवद्गीता #माखनचोर #कंसवध #द्वारकाधीश #मराठीस्त्रोत #जन्माष्टमी

---

© marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत | गणपती बाप्पा मोरया! 🙏

## 📌 आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

👉 **ब्लॉग:** https://marathi-strotra.blogspot.com

👉 **Telegram:** https://t.me/marathistrotra

👉 **Instagram:** https://instagram.com/sarva_marathi_strotra

👉 **YouTube:** https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

👉 **Facebook:** सर्व मराठी स्त्रोत (सर्च करा)

👉 **Linktree:** https://linktr.ee/sarvamarathistrotra

**🙏 कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा 🙏**