श्री हनुमान सुंदरकांड | समर्थ रामदास स्वामी विरचित | मराठी अर्थासह संपूर्ण श्लोक

 

॥ श्रीराम जय राम जय जय राम ॥

🙏 **श्री हनुमान सुंदरकांड – समर्थ रामदास स्वामी विरचित** 🙏

सुंदरकांड हा रामायणातील अत्यंत पवित्र, शुभ आणि ऊर्जेने भरलेला अध्याय आहे. यात प्रभू श्रीरामांचा भक्त हनुमान यांच्या शौर्य, बुद्धिमत्ता व पराक्रमाचे अद्भुत वर्णन आहेत.

मूळ संस्कृत व अवधी (तुलसीदासकृत रामचरितमानस) व्यतिरिक्त, **समर्थ रामदास स्वामी** आणि इतर संतांनी मराठीतही सुंदरकांडाची सुंदर रचना केली आहे. खालील श्लोक **समर्थ रामदास स्वामी** यांनी विरचित केलेले आहेत.

**एकूण श्लोक : १०२**

### श्री सुंदरकांड – श्लोक व अर्थ

**१.**

नमूं सर्वकर्ताचि तो विश्वभर्ता ।

गुणी शोकहर्ताचि हर्ता विवर्ता ।

परेशानि परर्ताचि पर्ता विवर्ता ।

भूर्ते भूतधर्ताचि धर्ता उधर्ता ॥१॥

**अर्थ:** मी त्या सर्वकर्त्याला, विश्वाचा पालनकर्ता असलेल्या, गुणी, शोकहरण करणाऱ्या, सर्वांचा संहार करणाऱ्या, परमेश्वराला, परात्पराला, भूतांचे धारण करणाऱ्या व उद्धार करणाऱ्या देवाला नमस्कार करतो.

**२.**

महीमंडळींचे कपी रीसराचे ।

तयां मध्यभागीं महावीर साजे ।

महारुद्र आज्ञेप्रमाणे निघाला ।

सिताशुद्धि आणावया सिद्ध जाला ॥२॥

**अर्थ:** पृथ्वीमंडळावरील वानरांमध्ये अतिशय रीस असणारा, त्यांच्यामध्ये महावीर शोभून दिसतो. महारुद्राच्या (रामाच्या) आज्ञेने तो निघाला. सीतेची शुद्धी (बातमी) आणण्यासाठी तो सिद्ध झाला.

**३.**

सर्वे मंडळी चालिल्या वानरांच्या ।

नभोमंडळामाजि फौजा विरांच्या ।

गिरीकंदरे देश नानापरींचे ।

तटाके नद्या ओघ जाती नदींचे ॥३॥

**अर्थ:** सर्व वानरांची मंडळी निघाली. आकाशमंडळात वीरांच्या फौजा दिसू लागल्या. डोंगर-दऱ्या, नानाप्रकारचे देश, तलाव, नद्या व नद्यांचे प्रवाह ते पाहत होते.

**४.**

पुरे पट्टणे अट्टणे धुंडिताती ।

कपी वीर दाही दिशा हिंडताती ।

सिता शोषितां शुखि कोठे न लागे ।

बळे धुंडितां ते विरं वीर भागे ॥४॥

**अर्थ:** शहरे, पट्टणे, गड-कोट ते शोधतात. कपिवीर दहा दिशांना हिंडतात. सीतेचा शोध घेताना तिला कुठेही न लागल्याने, बळे शोधितांना ते वीर भागून जातात.

**५.**

वर्ने भूवनपरं रम्य नानापरींची ।

बरी शोषितीं तीं गिरीकंदरींचीं ।

दरें शृंग पाठार मैदान दारी ।

कपाटे गव्या वीरं तीं भुयारीं ॥५॥

**अर्थ:** नाना प्रकारची रम्य भूवने, डोंगरकंदरे, शिखरे, पठारे, मैदाने, दरवाजे, कपाटे व भूयारे (तळघरे) यांचा शोध वीर घेत होते.

**६.**

कपी शोषितां शोषितां सुस्त जाले ।

नव्हे कार्य तें दैन्यवाणे मिळाले ।

समुद्रातिरी ते उदासीन जाती ।

गळाल्या तनू थोर उद्वेश चित्तीं ॥६॥

**अर्थ:** शोध घेत घेत वानर सुस्त झाले. कार्य साध्य न होता ते निराश झाले. समुद्रकिनारी ते उदासीन जातात. त्यांच्या तनूचा थोर उद्वेग वाटू लागला.

**७.**

कपी बोलती काय आतां करावें ।

न लागे सिताशुखि तेव्हाम मरावें ।

म्हणे मारुती वीर हो स्थीर बैसा ।

तिन्ही लोक पाहून येतां तमासा ॥७॥

**अर्थ:** वानर म्हणतात – आता काय करावे? सीतेची सुखबात लागत नाही. मग मरावे. मारुती म्हणतो – हे वीर हो, स्थिर बसा. तिन्ही लोक पाहून मी येतो.

**८.**

भयासूर तो भीम सिंधू उडाला ।

त्रिकूटाचळाहून पैलाड गेला ।

पुढें सर्वही पाणजंजाळ पाहे ।

हनूमंत विस्मीत होऊनि राहे ॥८॥

**अर्थ:** भयानक तो भीम समुद्र पार करून तो उडाला. त्रिकूटाचलाच्या पलीकडे गेला. पुढे सर्व पाण्याचे जंजाळ पाहून हनुमंत विस्मित होऊन राहिला.

**९.**

समुद्रामध्ये भेटला तो अतीतू ।

म्हणे रे अरे अ रे अरे कोण रे तूं ।

हनूमंत घाली नमस्कार त्याला ।

मनामाजिं तो थोर संतुष्ट जाला ॥९॥

**अर्थ:** समुद्रात त्याला एक अतीत (महान मुनी) भेटला. तो म्हणाला – रे, अरे, अरे, कोण तू? हनुमंत त्याला नमस्कार करतो. त्यामुळे तो मुनी मनात खूप संतुष्ट झाला.

**१०.**

मुनी तो त्रिकूटाचळीं शुब्दि सांगे ।

किराणे उडे तो कपी वीर मागे ।

अकल्पीत लंकारपुरी कांचनारी ।

पुढें देखिली सौख्यदाती मनाची ॥१०॥

**अर्थ:** त्या मुनीने त्रिकूटाचलावर शब्द सांगितला. कपीवीर मागे उडतो. अकल्पित अशी सोनेरी लंकापुरी पुढे दिसली, जी मनाला सुख देणारी होती.

**११.**

गुळ्या गोपुरं देउळं तीं अपारं ।

हुई कोठ जाळांधरं थोरथोरं ।

सुवर्णाचळमाजिं तें तेज फांके ।

तया पाहतां कीरणीं दृष्टि झांके ॥११॥

**अर्थ:** असंख्य गोपुरे व देऊळे होती. मोठमोठ्या कोठ्या व जाळ्यांचे आधार होते. सुवर्णाचलात ते तेज पसरले होते. ते पाहता किरणांनी दृष्टी झाकली.

**१२.**

कपाटें लोहोअर्गळ पंथ मोठे ।

बळी बैसले थोर आश्चर्य वाटे ।

बहूसाल वाढें उडाडां धडाडं ।

खुसीहाल आवाज होती भडाडां ॥१२॥

**अर्थ:** मोठे लोखंडी कपाटे व अर्गळ होते. तेथे बळी बसले होते. आश्चर्य वाटते. मोठमोठे उडाणे, धडधडीत आवाज होत होते.

**१३.**

पुढें पाहतां जावया रीग नाहीं ।

न सूचे मनी मानसीं यत्न कांहीं ।

पुढें भीम तो अंतराळें उडाला ।

लघूरूप लंकेत होऊनि गेला ॥१३॥

**अर्थ:** पुढे जाण्यास वाट नव्हती. मनात काही उपाय सुचेना. पुढे तो भीम अंतराळात उडाला व लघुरूप होऊन लंकेत गेला.

**१४.**

गृहा गोपुरांचा बहू दाट खोटा ।

सदा सर्वदा वाहती सर्व वाटा ।

बिदी हाट बाजार कुंचे दुकानें ।

सदा मस्त ते हस्ति जाती गुमानें ॥१४॥

**अर्थ:** घरे व गोपुरे फार गर्दीची व अडगळीची होती. सर्व मार्गांनी सर्वदा वाहते होते. बिडी, हाट, बाजार, कुंचे (कोठी), दुकाने होती. सदा मस्त हत्ती गुमानाने जात होते.

**१५.**

सिलेभार सज्जीत ते राउतांचे ।

बरें फार संगीत होती विरांचे ।

दिसेना तयांलगिं झुंजार कोणी ।

बळें जिंकिले पीडिले लोक तीन्ही ॥१५॥

**अर्थ:** शिलेदार व सज्जित राउतांचे (सैनिकांचे) होते. वीरांचे चांगले संगीत होते. त्यांना कोणी झुंजार (शत्रू) दिसत नव्हता. बलाने तिन्ही लोक जिंकले होते.

**१६.**

बहू सज्ज तें राज्य लंकापुरीचें ।

पुरीमाजिं ते सैन्य मोठया बळाचें ।

उफाळेंचि जाती भुजा फूफुरीती ।

तया देखतां देव ते थर्थीती ॥१६॥

**अर्थ:** लंकापुरीचे राज्य फार सज्ज होते. पुरीत मोठ्या बळाचे सैन्य होते. त्यांच्या भुजा उफाळत होत्या. ते पाहताच देवही थरथरत होते.

**१७.**

त्रिकूटाचळीं ख्याति केली भीमानें ।

लघूरूप तो हिंडताहे धिरानें ।

गृहेम गोपुरं पाहिल्या धर्मशाळा ।

अकस्मात त्या देखिल्या बंदिशाळा ॥१७॥

**अर्थ:** त्रिकूटाचलावर भीमाने ख्याती केली. तो धिराने लघुरूपात हिंडत होता. घरे, गोपुरे, धर्मशाळा पाहिल्या. अचानक त्याला बंदिशाळा (तुरुंग) दिसल्या.

**१८.**

हिनासारिखें देव ते दीन झाले ।

नसे शक्ति ना युक्ति पोटीं गळाले ।

भयामीत ते कांपती दीनवाणे ।

बहू गांजिलें दुःख तें कोण जाणे ॥१८॥

**अर्थ:** त्यात देव (देवकन्या?) दीन झाले होते. शक्ती नव्हती, युक्ती नव्हती, पोटात गळाले होते. भयभीत होऊन ते कांपत होते. त्यांचे दुःख कोण जाणे?

**१९.**

सुरांकरणें कोप भीमासि आला ।

मनामाजिं आवेश तो थर्थीला ।

रुपें भर्थील तमें गर्गरीला ।

प्रसंगीं तये मारुती गुप्त जाला ॥१९॥

**अर्थ:** सुरांच्या कारणाने भीमाला कोप आला. मनात आवेश थारा पावला. रूपाने भरलेला, तमाने गर्जना करणारा, त्या प्रसंगी मारुती गुप्त झाला.

**२०.**

मनामाजिं आवांकिलें सर्व कांहीं ।

सिता सांडिली तूळणा त्यासि नाहीं ।

बहू मातले गर्व मोठया बळाचा ।

तया झोडिता दास मी राघवाचा ॥२०॥

**अर्थ:** मनात सर्व काही ठरवले. सीतेची तूळणा त्यास (गर्वाला) नाही. मोठ्या बळाचा गर्व मातला आहे. त्याला झोडिताना मी राघवाचा दास आहे.

**२१.**

त्रिकूटाचळीं ख्याति केली भीमानें ।

पुढें पत्रिका धाडिली ब्रह्मायानें ।

तिये वाचितम वाचितं राम हांसे ।

क्रीडाकौतुकें अंतरामाजिं तोषें ॥२१॥

**अर्थ:** त्रिकूटाचलावर भीमाने ख्याती केली. पुढे ब्रह्मदेवाने पत्रिका धाडली. ती वाचता वाचता राम हसतात. क्रीडाकौतुकाने अंतरात तुष्ट होतात.

**२२.**

नटे नाटकू त्रीकुटामाजिं कैसा ।

महा कांड सुंदर्य जाला तमासा ।

देहे आपुलें सर्वही गुप्त केलें ।

प्रसंगीं तयें पुछ तें वाढविलें ॥२२॥

**अर्थ:** त्रिकूटात नाटक नटला कसा? महान कांड (प्रसंग) सुंदररीत्या निर्माण झाला. आपला देह सर्व गुप्त केला. त्या प्रसंगी त्याने पुच्छ वाढविले.

**२३.**

बहू व्यापिला वेढिली सर्व लंका ।

कितेकां मनीं वाटली थोर शंका ।

गृहांतूनि अंतर्गृहीं पुछ घाली ।

बहू पाडिता फोडितां हांक जाली ॥२३॥

**अर्थ:** त्याने सर्व लंका व्यापली व वेढली. अनेकांना मनात थोर शंका वाटली. घरातून अंतर्गृहात पुच्छ घाली. बरेच पाडिता, फोडिता हांक जाली.

**२४.**

बळें लांगुलें रूधिल्या सर्व वाटा ।

बहू तुंबला लोक तो दाट खेटा ।

तयाभोवतें पुछ बांधोनि भारें ।

नभीं पोकळीं माजिं नेटें उभारें ॥२४॥

**अर्थ:** बळाने शेपटाने सर्व वाटा रोखल्या. लोक गर्दीने तुंबले. त्याभोवती पुच्छ बांधून ते नभात व पोकळीत उभारले.

**२५.**

बहू भार ते स्वारे मध्येचि खंडी ।

महामस्त । महामस्त ते हस्ति नेटें उलंटी ।

गुरें शाकटें राक्षसालगिं पाडी ।

पर्दी पुछ बांधोनि पाडी पछाडी ॥२५॥

**अर्थ:** भाराने ते मध्येच खंडित होते. मोठमोठे हत्ती उलथले. गुरे, शकटे, राक्षसे पाडी. पुढे पुच्छ बांधून पाडी व पछाडी करी.

**२६.**

पडें लागले दैत्य नेटें बदादां ।

कितीएक ते दीर्घदेहीं भदादां ।

बळाची दळें पाडिलीं पुछमारें ।

दिसेना परी गर्जितो भूभुकारें ॥२६॥

**अर्थ:** दैत्य बळाने पडझडीने लागले. कितीतरी दीर्घदेही भडकले. बळाची दळे पुच्छमारीने पाडली. न दिसता तो भूभुकाराने गर्जत होता.

**२७.**

धरि पंथ कोणासही जाउं देना ।

पुरीमाजिं पापी कदा येऊ देना ।

चुली पेटल्या वन्हि तेथें विदारी ।

बळी धांवती त्यांसि तेथेंचि मारी ॥२७॥

**अर्थ:** कोणालाही पंथाने जाऊ देत नाही. पाप्यांना पुरीत येऊ देत नाही. चुली पेटल्यासारखा तो विदारी (फुटी) करतो. बळी धावून त्यांना तेथेच मारी.

**२८.**

गळे पाय बांधी किती हात बांधे ।

पुरीमाजिं हांकेस ते हांक सांधे ।

महावीर चौताळले तें धरेना ।

बळें वावरे पुच्छ तें आदरेना ॥२८॥

**अर्थ:** कितीतरी गळे, पाय व हात बांधी. पुरीत हांक अशी की हांक सांधे (एक होते). महावीर चौताळलेले ते धरता येत नाही. बळाने पुच्छ वावरते ते आवरता येत नाही.

**२९.**

जना ओढितां पाडितां आपटीतां ।

समस्तां जनांलगिं पाडूनि जातां ।

पशूराक्षसीं सर्वही हांक केली ।

कितीएक तीं चिडंचिडंनि मेली ॥२९॥

**अर्थ:** लोकांना ओढिता, पाडिता, आपटिता, सर्वांना पाडून जाता. पशू-राक्षसांत सर्व हांक केली. कितीतरी चिडून मेली.

**३०.**

कितीएक तीं राक्षसें हाकलीती ।

कितीएक तीं राक्षरे वॉबलीती ।

कितीएक तीं थोर जाली रुदंती ।

कितीएक तीं राक्षसें चर्पडीसी ॥३०॥

**अर्थ:** कितीतरी राक्षसे उडती, कितीतरी वावरती, कितीतरी थोर रडती, कितीतरी चर्पट होतात.

**३१.**

असंभाव्य तें पुच्छ झाडी उलंडी ।

कडापोदि होतांचि येतांचि झोडी ।

पुरीमाजिं सर्वासही आट केला ।

विरें वीर राक्षेस सर्वें बुडाला ॥३१॥

**अर्थ:** असंभव असे पुच्छ झाडी व उलंडी करी. कडापोदी होताच येताच झोडी. पुरीत सर्वांचा आटोप केला. वीर राक्षसे सर्व बुडाली.

**३२.**

नसे अन्नपानी मुखामाजिं घाणी ।

कितीएक ते जाहले दैन्यवाणी ।

पुरीमाजिं नानापरी घोळ केला ।

पुढें अस्तमानासि तो दीन गेला ॥३२॥

**अर्थ:** अन्न-पान नव्हते, तोंडात घाण होती. कितीतरी दैन्यवाणी झाली. पुरीत नानापरी घोळ केला. पुढे अस्तमानास (संध्याकाळी) तो दीन गेला.

**३३.**

उदासें घरें मंदिरें थोरथोरें ।

महापुच्छ तें वावरे अंधकारें ।

भुजंगापरी सर्वें वेंटाळिताहै ।

विरें वीर चाकाटला सर्वें पाहै ॥३३॥

**अर्थ:** उदास घरे व मोठी मंदिरे. महापुच्छ अंधारात वावरते. भुजंगाप्रमाणे सर्वांना वेढते. वीर चकित होऊन सर्व पाहतात.

**३४.**

मुलां लैकुरांमाजिं तें खेळताहै ।

निजेल्यांमधें पुच्छ तें लोळताहै ।

कुमारीकुमारां गळां हार घाली ।

भयाभीत अंतःपुरीं हांक जाली ॥३४॥

**अर्थ:** मुलांमध्ये ते खेळत आहे. निजलेल्यांमध्ये पुच्छ लोळत आहे. कुमारी-कुमारांच्या गळ्यात हार घाली. अंतःपुरी भयभीत हांक जाली.

**३५.**

त्रिकूटाचळी सर्व ऊदंड आले ।

भयाभीत ते सर्वही लोक जाले ।

कळेना बरे सर्व की काय आहे ।

करी ते महामार त्याचा न साहे ॥३५॥

**अर्थ:** त्रिकूटावर सर्व उदंड आले. सर्व लोक भयभीत झाले. काय आहे हे कळेना. तो महामार करतो, त्याचा त्रास सहन होत नाही.

**३६.**

अक्स्मात ते काय होते कळेना ।

वळेना कदा आकळेना ।

सभेमाजि रायापुढे हांक गेली ।

अहो पाहतां काय लंका बुडाली ॥३६॥

**अर्थ:** अचानक काय होते हे कळेना. ते आवरता येत नाही. सभेत राजापुढे हांक गेली. अरे, पाहता पाहता लंका बुडाली का?

**३७.**

उगा लोळसा घोळ मोठा करितो ।

करारूनि बांधोनि सर्व हरीतो ।

बहुतापरी सांगती रावणाला ।

बहुतां जणांता घरी कोड जाला ॥३७॥

**अर्थ:** उगाच मोठा घोळ करतो. करारून बांधून सर्व हिरावून घेतो. रावणाला नानापरी सांगतात. अनेकांच्या घरी कोडे (संकट) झाले.

**३८.**

नव्हे जी नव्हे सर्व सामान्य मातू ।

महाघोर हा थोरला पुछकेतू ।

सभामंडपी कोप रायासि आला ।

म्हने सांगती त्यामस मारून घाला ॥३८॥

**अर्थ:** हे सामान्य नव्हे. महाघोर हा पुच्छकेतू आहे. सभामंडपी राजाला कोप आला. त्यांना मारून घाला, असे सांगतात.

**३९.**

तयां मारितां पुछ्य तेथेंचि आले ।

सभामंडपामाजि नेटें निघाले ।

दिवे पाडिले दीवटे आपटीले ।

अक्स्मात हीलाल हीरोनि नेले ॥३९॥

**अर्थ:** त्यांना मारताच पुच्छ तेथेच आले. सभामंडपात नेटाने शिरले. दिवे पाडले, दीवटे आपटली. अचानक हीलाल (बडबड) करून हिरावून नेले.

**४०.**

मुखें बोलती दीप रे दीप आणा ।

दिवे आणितां मूकती दैत्य प्राणां ।

असंभाव्य त्या दीवळ्या दीप थावे ।

बळें लागवेगें समुदाय थांवे ॥४०॥

**अर्थ:** तोंडातून दीप रे दीप आणा म्हणतात. दिवे आणताच दैत्यांचे प्राण जातात. असंभव त्या दिव्यांचा दीप थावा होतो. बळाने लागवेगाने समुदाय थांबतो.

**४१.**

पुन्हां मागुती दीप घेऊनि आले ।

बळें थांवतां पुछमारें विज्ञाले ।

त्या लांगेलें रुंधिलीं सर्व दारें ।

कपी वीर तो वावरे अंधकारें ॥४१॥

**अर्थ:** पुन्हा दीप घेऊन आले. थांबविता पुच्छमारीने विज्ञाले (पळाले). त्या लंगोटीने सर्व दारे रुंधली. कपीवीर अंधारात वावरतो.

**४२.**

सभांमंडपीं गुदगुल्या तो करीतो ।

मुखें नासिकें कर्ण छेदून नेतो ।

बळें गाल सर्वांग हीं बर्बडीतो ।

चिरें फाडितो ओडितो गुर्दूरीतो ॥४२॥

**अर्थ:** सभामंडपी तो गुदगुल्या करतो. तोंड, नाक, कान छेदून नेतो. बळाने गाल व सर्वांग बर्बडीतो. चिरे फाडतो, ओढतो, गुर्दुरीतो.

**४३.**

बळचे महावीर तेथे मिळाले ।

परी अंधकारेंच कांही न चाले ।

किती लोटिले कूटिले चूर केले ।

भयाभीत कोणास कोणी न बोले ॥४३॥

**अर्थ:** बळाचे महावीर तेथे आले. पण अंधाराने काही चालत नाही. कितीतरी लोटले, कुटले, चूर केले. भयभीत कोणी कोणाशी बोलत नाही.

**४४.**

कपी वीर तो थोर लाहान होतो ।

धरीतां बळें हात मोडोनि जातो ।

बुक्या मारितो पांपरीं वज्रथापा ।

असंभाव्य तो कोपला राव कोपा ॥४४॥

**अर्थ:** कपीवीर तो थोर तर होताच, पण लहानही होतो. धरीताच हात मोडून जातो. बुक्या मारतो, वज्राप्रमाणे थापा देतो. असंभव तो कोपला राव कोपाने.

**४५.**

म्हणे वीर हो काय रे काय जाले ।

कळेना मुखें बोलती काय आले ।

भयासूर तें गुर्गुरीतें कळेना ।

करूं काय आम्हांसि तें आकळेना ॥४५॥

**अर्थ:** वीर हो, काय झाले? तोंडाने बोलतात, काय आले? भयासूर ते गुरगुरीत आहे, कळत नाही. आम्हांला काय करावे हे कळत नाही.

**४६.**

कपी वीर रायाकडे शीघ्र गेला ।

बळें थाप मारून मूगूट नेला ।

बरें ठोंसरे मारिले रावणाला ।

म्हणे मारितों रे तुझ्या आख्याला ॥४६॥

**अर्थ:** कपीवीर राजाकडे वेगाने गेला. बळाने थाप मारून मुगुट नेला. रावणाला उत्तम ठोंसरे मारली. म्हणतो – तुझ्या आख्याला (वंशाला) मारतो.

**४७.**

चिरें सुंदरें फाडिलीं रावणाचीं ।

करी भूषणें चूर मुक्ताफळाचीं ।

कपीने सभा सर्वही नग्न केली ।

त्रिकूटाचळीं ख्याति ऊर्दंड जाली ॥४७॥

**अर्थ:** रावणाची सुंदर चिरे (वस्त्रे) फाडली. मुक्ताफळाची भूषणे चूर केली. कपीने सर्व सभा नग्न केली. त्रिकूटाचलावर अफाट ख्याती झाली.

**४८.**

हाहाकार जाला सभेमाजिं मोठा ।

बळें मारुती मारिताहे चपेटा ।

सभामंडपीं फार आकांत झाला ।

कपीने पुढें मोकळा मार्ग केला ॥४८॥

**अर्थ:** सभेत मोठा हाहाकार झाला. मारुती चपेटा मारत आहे. सभामंडपी फार आकांत झाला. कपीने पुढे मोकळा मार्ग केला.

**४९.**

लपाला कपी पुच्छ ओढूनि नेले ।

लघू मश्यकाचे परी रूप केले ।

असंभाव्य त्या दीवट्या चंद्रज्योती ।

असंख्यात राक्षेस धांवूनि येती ॥४९॥

**अर्थ:** कपी लपला, पुच्छ ओढून नेले. माशीप्रमाणे लघुरूप केले. असंख्य राक्षसे चंद्रज्योती (कंदिल) घेऊन धावत येतात.

**५०.**

सभामंडपामाजिं धांवोनि आले ।

तेणें नागवे लोक लज्जीत जाले ।

महावीर मागें पुढे हात देती ।

कपीने बहुसाल केली फजीती ॥५०॥

**अर्थ:** सभामंडपात धावून आले. त्यांना नागवे व लज्जित झाले. महावीर मागे-पुढे हात देतात. कपीने बराच फजीती केली.

**५१.**

सभामंडपी वस्त्र कोठे दिसेना ।

भूतांसारिखे नागवे लोक नाना ।

चिरे आणिली नेसले स्वस्थ जाले ।

मनामाजि लज्जीत कोणी न बोले ॥५१॥

**अर्थ:** सभामंडपी वस्त्रे दिसेनात. भूतासारखी लोक नग्न झाले. चिरे आणली व नेसली, तेव्हा स्वस्थ झाले. पण मनात लज्जित कोणी बोलत नाही.

**५२.**

कपीवीर तेथूनि वेगें उडाला ।

अशोकावनामाजि वृक्षी दडाला ।

अधोमूख तो जानकीलिंग पाहे ।

कपी राममुद्रा पुढे टाकिताहै ॥५२॥

**अर्थ:** कपीवीर तेथून वेगाने उडाला. अशोकवनात वृक्षावर दडला. अधोमुख होऊन जानकीला पाहतो. कपी रामाची मुद्रिका पुढे टाकतो.

**५३.**

सितेने पुढे मुद्रिक ओळखीली ।

बहुतांपरी शब्दकारण्य बोली ।

पुढे मारुती भेटला जानकीला ।

समाचार सांगोनि आनंद केला ॥५३॥

**अर्थ:** सीतेने मुद्रिका ओळखली. नानापरी शब्दांची आरास केली. पुढे मारुती जानकीला भेटला. समाचार सांगून आनंद केला.

**५४.**

क्षुधाकांत मी जाहलों फार माते ।

तनू चालतां चांचरी सर्व जाते ।

बहुतांपरी बोलिला जानकीला ।

समाचार सांगोनि आनंद केला ॥५४॥

**अर्थ:** मी फार क्षुधाकांत झालो आहे, माते. तनू चालता चांचरी (थरथर) होते. नानापरी जानकीला बोलला. समाचार सांगून आनंद केला.

**५५.**

अशोकी बहू लागले वृक्ष नाना ।

पहातां असंख्यात संख्या असेना ।

नव्हाटें जुनाटें वने दाट थाटे ।

वने मोडिता जाहला कडकडाटें ॥५५॥

**अर्थ:** अशोकवनीत नाना वृक्ष लागले होते. पाहता असंख्य संख्या होती. नवीन-जुनी वने दाट होती. वने मोडिता कडकडाट झाला.

**५६.**

फळें भक्षिली सर्व नान परींचीं ।

बहू स्वाद वर्णू कळाकूसरीचीं ।

कपीवीर तो तूप जाला निवाला ।

पुढे वृक्ष मोडावया सिद्ध जाला ॥५६॥

**अर्थ:** नानाप्रकारची फळे खाल्ली. त्यांचा स्वाद अकसर (वेगळा) होता. कपीवीर तृप्त झाला. पुढे वृक्ष मोडण्यास सिद्ध झाला.

**५७.**

तरू मोडिले पाडिले ऊपटीले ।

किती झोडिले झाडिले चूर केले ।

गिरीसारिखे ढीग सांडूनि टाकी ।

तयाला असंभाव्य राक्षेस हांकी ॥५७॥

**अर्थ:** झाडे मोडली, पाडली, उपटली. कितीतरी झोडली, झाडली, चूर केली. डोंगरासारखे ढीग टाकी. त्याला असंख्य राक्षसे हाक मारतात.

**५८.**

वने मोडितां मोडितां हांक जाली ।

कितीएक ते दैत्यमांदी मिळाली ।

गलोला कमाना करी भिंडमाळा ।

बळें हांकितां नाद गेला भुगोळा ॥५८॥

**अर्थ:** वने मोडता मोडता हांक जाली. कितीतरी दैत्यांची मांदी (समूह) मिळाली. गलोला, कमाना, भिंडमाळा करी. बळाने हांकिता नाद भुगोळ्याला गेला.

**५९.**

बहुतां बळाचे बहू लोक आले ।

कितीएक ते थिंग मोठे मिळाले ।

वर्ने वेट्टिलीं धांवले काळ जैसा ।

सेभुता खेचरां थोर कल्पांत भासे ॥५९॥

**अर्थ:** बहुत बळाचे लोक आले. मोठी थिंग (सेने) मिळाली. वेगाने धावले. काळासारखे भासले. खेचरांना कल्पांत भासे.

**६०.**

कपी वीर चौताळला वेग केला ।

कितीएक राक्षेस भंगोनि गेला ।

त्रिकूटाचळीं रावणा जाणवीले ।

वर्नी वानरे थोर अद्भूत केले ॥६०॥

**अर्थ:** कपीवीर चौताळला, वेग केला. कितीतरी राक्षसे भंगून गेली. त्रिकूटाचलावर रावणाला कळवले. वानरांनी मोठा अद्भुत प्रकार केला.

**६१.**

बळें धांविला कूमरू रावणाचा ।

सदा अक्षयी वीर मोठया बळाचा ।

असंभाव्य राक्षेस धांवोनि आले ।

कपीलिंग मारावया सिद्ध जाले ॥६१॥

**अर्थ:** रावणाचा कुमार (अक्षयकुमार) धावला. तो सदा अक्षय व मोठ्या बळाचा वीर होता. असंख्य राक्षसे धावून आली. कपीला मारण्यास सिद्ध झाली.

**६२.**

बळें आगळा आखया लक्ष भेदी ।

चुकावी कपीवीर लागोच नेदी ।

बहू लागले मारितां भग्न जाले ।

कितीएक ते दैत्य पोटीं गलले ॥६२॥

**अर्थ:** अक्षयकुमाराने लक्ष भेदले. कपीवीर चुकवी, लागू देत नाही. मारिता मारिता बरेच भंगले. कितीतरी दैत्य पोटात गेले.

**६३.**

पहा हो कपी थीट मोठा पळेना ।

सदा सर्वदा लक्ष याचें चळेना ।

पुन्हां मागुते वीर ते सिद्ध जाले ।

कितीएक ते पाश घेऊनि आले ॥६३॥

**अर्थ:** पहा, कपी थिट (धिट) मोठा, पळत नाही. त्याचे लक्ष चळत नाही. पुन्हा वीर सिद्ध झाले. कितीतरी पाश घेऊन आले.

**६४.**

मुखें बोलती मर्कटा बैसलेंसी ।

समारंगणामाजिं युद्धा न येसी ।

कपीवीर तो गर्जला भूभुकारें ।

समारंगणीं चालिला घोर मोरे ॥६४॥

**अर्थ:** तोंडात म्हणतात – मर्कटा, बैसला आहेस का? रणांगणात युद्धाला येत नाहीस? कपीवीर गर्जला. रणांगणात घोर मोरे (रणपंक्ती) चालली.

**६५.**

रिपू झोडिले पाडिले वृक्षघातें ।

भुमीं लोळती दैत्य होऊनि प्रेते ।

पुढें देखिलें जंबुमाव्या कुटीला ।

बळें आखया आपटीला पिटीला ॥६५॥

**अर्थ:** शत्रूला वृक्षघाताने झोडले, पाडले. दैत्य प्रेत होऊन भूमीवर लोळतात. पुढे जंबुमावेची कुटी पाहिली. अक्षयकुमाराला आपटले.

**६६.**

पळाले कळी फूटली राक्षसांचो ।

पुढें हांक गेली तया आखयाची ।

त्रिकूटाचळी शोकआरंभ जाला ।

प्रितीचा बहु आखया तो निमाला ॥६६॥

**अर्थ:** राक्षसांची कळी (बेर) फुटली. अक्षयकुमाराची हांक गेली. त्रिकूटावर शोकारंभ झाला. प्रितीचा (रावणाचा) पुत्र अक्षय तो निमाला.

**६७.**

पुरीमाजि अंत:पुरी घोष जाले ।

सुखानंद मंदोनि गेले विज्ञाले ।

बहू दुःख जालैंच मंदोदरीला ।

तिनें कूमरालगि आकांत केला ॥६७॥

**अर्थ:** पुरीत व अंतःपुरीत घोष झाला. सुख आनंद मावळला. मंदोदरीला फार दुःख झाले. तिने कुमारांसाठी (रावणास) आकांत (हाहाकार) केला.

**६८.**

पुसे रावणू काय रे काय जाले ।

तुम्हांलगि मारावया कोण आले ।

कपी एकला बैसला तो पळेना ।

चळेना ढळेना कदा आकळेना ॥६८॥

**अर्थ:** रावण विचारतो – काय झाले? तुम्हांला मारायला कोण आले? एकला कपी बैसला आहे, तो पळत नाही, चळत नाही, आकळत नाही.

**६९.**

तया टाकितां पाश मोठाचि होतो ।

लघूरूप होऊनि नीवूनि जातो ।

कदाहा पडेना कदा सांपडेना ।

तेणें मारिली दैत्य ऊदं सेन ॥६९॥

**अर्थ:** त्याला पाश टाकिता तो मोठा होतो. लघुरूप होऊन निवून जातो. कधी पडत नाही, कधी सापडत नाही. त्याने उदंड सैन्य मारिले.

**७०.**

विधीलगि बोलविलें रवणानें ।

कठीणोत्तरी गांजिलें दुर्जनानें ।

म्हणे जारे रे आणि वेगें कपीला ।

तया नाणितां शीघ्र ताडीन तूला ॥७०॥

**अर्थ:** रावणाने विधीला (ब्रह्मदेवाला) बोलावले. दुर्जनाने (रावणाने) कठीण प्रश्नाने गांजले. म्हणतो – जा, कपीला आण. नाहीतर तुला ताडीन (झोडीन).

**७१.**

विरंची पुढें घातला चालवीला ।

असंभाव्य तो लोकमेळा मिळाला ।

वनामाजि येतां नमस्कार घाली ।

तया मारुतीची बहू स्तूति केली ॥७१॥

**अर्थ:** विरंची (ब्रह्मदेव) पुढे केला व चालविला. असंख्य लोकसमूह जमला. वनात येताच नमस्कार घालतो. मारुतीची स्तुती करतो.

**७२.**

बहूतांपरी कीर्तीचें येश घ्यावें ।

दयाळा कपी ये घडी शांत व्हावें ।

न होतां मला मारिती ब्राह्मणाला ।

बहूसाल कल्याण व्हावें तुम्हांला ॥७२॥

**अर्थ:** नानापरी कीर्तीचा येश घ्यावा. हे दयाळा कपी, या घडी शांत व्हावे. नाहीतर मला ब्राह्मणाला मारतील. तुम्हांला कल्याण व्हावे.

**७३.**

कपीवीर तो थोर कोपें कडाडी ।

करी गर्जना मेघ जैसा गडाडी ।

परी सांकडीमाजि कांहीं न चाले ।

मिळाले कपलिगि घेऊनि आले ॥७३॥

**अर्थ:** कपीवीर कोपाने कडाडला. मेघासारखी गडगडाट गर्जना करी. पण संकटात काही चालत नाही. कपीला घेऊन आले.

**७४.**

अरे मर्कटा थोर अन्याय केला ।

म्हणे रावणू मारितो शीघ्र तूला ।

तुझा मृत्यु कोठें खरें सांग आतां ।

मुळा कष्मळा मारितो जात जातां ॥७४॥

**अर्थ:** अरे मर्कटा, मोठा अन्याय केलास. रावण तुला लवकर मारतो. तुझा मृत्यु कोठे आहे? सांग. मुळा-कष्मळा (मूळ) करून मारतो.

**७५.**

म्हणे मारुती काळ मारू शकेना ।

कृपाळूपणें तोषला रामराणा ।

न वाटे खरें सांगतोआं रावणाला ।

म्हणे वानरूलांगुलीं अिन्न घाला ॥७५॥

**अर्थ:** मारुती म्हणतो – काळाला मारू शकत नाही. कृपाळूपणाने रामराणा (राम) तोषला. खरे वाटत नाही, पण रावणाला सांगतो – मला वानराच्या शेपटीत आग लावा.

**७६.**

म्हणे रावणू पाहतां काय आतां ।

चिरे आणवा सांगताहे समस्तां ।

असंभाव्य ते वीर धांवोिन गेले ।

त्रिकूटाचळीं लोक ते नग्न केले ॥७६॥

**अर्थ:** रावण म्हणतो – पाहता काय? चिरे (वस्त्रे) आणा, सर्वांना सांगतो. असंख्य वीर धावून गेले. त्रिकूटावरील लोकांना नग्न केले.

**७७.**

पुढें पुछळ ओढोिन गुंडाळिताती ।

सिमा सांडिली वीर गुंडाळिताती ।

तया वेढितां तें असंभाव्य लांबे ।

विंवें वीर त्या लांगुलालागिं झोंबे ॥७७॥

**अर्थ:** पुच्छ ओढून गुंडाळतात. वीर गुंडाळतात. वेढिता ते असंभव लांबते. वीर त्या लंगोटीला झोंबतात.

**७८.**

कितीएक तीं आणिलीं आज्य तेलें ।

कितीएक तीं मोगरेलें फूलेलें ।

महापुछळ तें सर्वही भीजवीलें ।

पहा हो कपी बापुढें व्यर्थ मेलें ॥७८॥

**अर्थ:** कितीतरी आज्य व तेले आणली. कितीतरी मोगरे व फुले आणली. महापुच्छ सर्व भिजवले. पहा, कपी आपुढे (व्यर्थ) मेला!

**७९.**

तय लवितं विन्ह तेथें न लागे ।

बळें फुंकितां तो विंवें वीर भागे ।

तया देखतां रावणू शीघ्र आला ।

बळें फुंकितां फुंकितां तो गळाला ॥७९॥

**अर्थ:** त्याला विन्ह (आग) लावता लागत नाही. फुंकिता तो वीर भागतो. हे पाहून रावण वेगाने आला. फुंकिता फुंकिता तो (पुच्छ) गळाला.

**८०.**

पुढें रावणू थोर कोपें कडाडी ।

बळें फुंअळतां जाळ नेटें धडाडी ।

जळालीं मुखें भस्मल्या खांड मीशा ।

बहूसाल लंबीत होत्या विशेषा ॥८०॥

**अर्थ:** रावण मोठ्या कोपाने कडाडला. फुंकताच आग धडधडली. मुखे जळाली, मिशा भस्म झाल्या. बराच लांबवर होत्या.

**८१.**

बळें चेतला विन्ह नेटें तडाडी ।

कडाडीत ज्वाला दडाडी धडाडी ।

कपीवीर तो वाड जाला उडाला ।

पुढें जाळिता जाहला त्रीकूटाला ॥८१॥

**अर्थ:** आग प्रचंड धडधडली. कपीवीर उडाला. पुढे त्रिकूटाला जाळिता झाला.

**८२.**

गृहां गोपुरांमाजिं तें पुछळ घाली ।

त्रिकूटाचळीं आणि नेटें निवाली ।

बिटी हाट चौबार कुंचें ।

बळें बोंबली नागवा लोक नाचें ॥८२॥

**अर्थ:** घरां-गोपुरांत पुच्छ घाली. त्रिकूटावर निवाली. बिडी, हाट, चौबार, कोठी लोक बोंबले.

**८३.**

बहुतांपरीची बहू हांक जाली ।

पळा रे पळा रे पळा आगि आली ।

गुरे वासुरे शिंगरे लंकुरे तीं ।

शुनी माजिर तै खरें येसरें तीं ॥८३॥

**अर्थ:** नानापरी हांक जाली – पळा रे, आग आली. गाई, वासरे, शिंगरे, लंगुरे, कुत्री, मांजरे, खरे, येसरे ती.

**८४.**

किती शेरडें मेढरें तीं अचाटें ।

जळालीं किती राक्षसें कल्कलाटें ।

किती शाकटेम कुंजरें दिव्य घोडे ।

महीमंडळीं त्यांसि नाहींत जोडें ॥८४॥

**अर्थ:** कितीतरी शेरडे-मेढरे, राक्षसे जळाली. कितीतरी शकटे, हत्ती, घोडे. त्यांना पृथ्वीवर जोड (तोड) नाही.

**८५.**

बहुतांपरीची बहू रम्य यानें ।

बहूसाल छत्रें विचित्रें निशाणें ।

बहूतांपरीच्या बहूसाल शाळा ।

जळाल्या विवीथा विचित्रा विशाला ॥८५॥

**अर्थ:** नानापरीची रम्य याने, मोठी छत्रे, विचित्र निशाणे, मोठ्या शाळा, विविध विचित्र व विशाल वस्तू जळाल्या.

**८६.**

बळें लोक तेथें बळें पुछछ घाली ।

बहूतां विरांची बहू शांति जाली ।

महपुछछ तें जाळ बंबाळ जाला ।

बहू साक्षपें वन्हि तो चेतवीला ॥८६॥

**अर्थ:** बळाने पुच्छ घाली. अनेकांची शांतता झाली. महापुच्छ जाळ बंबाळ झाला. बऱ्याच साक्षेपाने आग चेतविली.

**८७.**

पळले भयासूर ते दूरि थावे ।

कपीवीर लांगूल घेऊनि थांवे ।

बहू भोंवताहै बहू थांवताहै ।

उठें वन्हिचें चक्र लांगूल पाहें ॥८७॥

**अर्थ:** भयासूर दूर पळाले. कपीवीर शेपूट घेऊन थांबला. फिरतो, थांबतो. शेपटीत आगीचे चक्र पाहतो.

**८८.**

फिरे गर्गराटें कपी चक्र जैसा ।

विधी शक्र अव्यग्र पाहें तमासा ।

बिरां खेचरां भूचरां अंत जाला ।

त्रिकूटाचळा थोर कल्पांत आला ॥८८॥

**अर्थ:** कपी चक्राप्रमाणे गरगर फिरतो. ब्रह्मा-इंद्र तमाशा पाहतात. वीर, खेचर, भूचर यांचा अंत झाला. त्रिकूटावर कल्पांत आला.

**८९.**

बहूसाल दारूमथें पुछछ घाली ।

उसाळें नभामाजिं दारू निघाली ।

तडाडी थडाडी दडाडी थडाडी ।

शशी सूर्य नक्षत्रमाळा कडाडी ॥८९॥

**अर्थ:** दारूच्या मथ्यात पुच्छ घाली. नभात दारू उसळली. कडाडाट झाला. चंद्र, सूर्य, नक्षत्रे कडाडली.

**९०.**

बहू धूम्र तेणें कदाही दिसेना ।

बहूसाल वढाणि ते सोसवेना ।

बहू घोष तो शब्द कानीं पडेना ।

कपी रोषला झाडतांही झडेना ॥९०॥

**अर्थ:** धुराने काही दिसत नाही. वाढणारी आग सोसवेना. आवाज कानी पडेना. कपी रोषला, झाडता झडत नाही.

**९१.**

पुढ़े धूत्रत्यागी धगागीत आगो ।

महावान्हे कोपांचे जाला विभागी ।

त्रिहूटाचळू कांचेनाचा तखाकी ।

सतेजीक तेजें झकाकी लखाकी ॥९१॥

**अर्थ:** पुढे धूर, आग. महावह्नी कोपाचा विभाग झाला. त्रिकूटाचल सोनेरी तखाकी (चमकदार) झाला. तेजाने झकाकी.

**९२.**

महावज्ञ लांगूल कल्लोळ जाला ।

परी पाहंता रोम नाहीं जळाला ।

गदादीत काया समुद्रांत घाली ।

निवाला कपी पुच्छज्वाला विझाली ॥९२॥

**अर्थ:** महान ज्ञानाचे (किंवा वज्राचे) शेपूट कल्लोळ झाले. पण पाहता केसही जळले नाही. समुद्रात काया घाली. पुच्छज्वाला विझाली.

**९३.**

समुद्री शुचिष्पतं होऊनि आला ।

नमस्कार घाली तये जानकीला ।

म्हणे जानकी एकला तूं विदेशी ।

कपी रे बहूतांपरी कष्टलाशी ॥९३॥

**अर्थ:** समुद्री शुद्ध होऊन तो आला. जानकीला नमस्कार घाली. म्हणतो – जानकी, तू विदेशी आहेस. कपी रे, तू बराच कष्टलास.

**९४.**

म्हणे मारुती धन्य हे दीस आले ।

तुम्हां देखतां सर्वही कष्ट गेले ।

प्रभू वाट पाहील तो रामराजा ।

निरूपाचि मो शीघ्र जाईन काजा ॥९४॥

**अर्थ:** मारुती म्हणतो – धन्य हे दिवस आले. तुम्हाला पाहता सर्व कष्ट गेले. रामराजा तुमची वाट पाहतो. मी लवकर काजास जाईन.

**९५.**

सिते मारुती योग वीयोग जाला ।

बहूसाल नेत्रोदकीं पूर आला ।

म्हणे मारुती लोभ आतां असावा ।

सुरांचा बळे राम येतो कुठावा ॥९५॥

**अर्थ:** सीता-मारुती योग व वियोग झाला. नेत्रोदकाचा पूर आला. म्हणतो – मारुती, आता लोभ (आसक्ती) ठेवावी. राम कुठे येतो?

**९६.**

कपी मागुती मागुती वाट पाहे ।

उदासीन जातां गळां दाटताहे ।

विवेकें जिवामाजिं तो धीर केल ।

पुढ़े मारुती शीघ्र सिंधू उडाला ॥९६॥

**अर्थ:** कपी वाट पाहतो. उदासीन जाता गळा दाटतो. विवेकाने जीवात धीर केला. पुढे मारुती वेगाने समुद्र उडाला.

**९७.**

कपीलगिं सांगे सिताशुखि जाली ।

मुखें ऐकतां मंडळीं ते निवाली ।

समस्तं जनांलगिं आनंद जाला ।

कपी मारुती रामभेटी निघाला ॥९७॥

**अर्थ:** कपीला (हनुमानाला) सीतेची सुखबात सांगितली. ऐकताच मंडळी निवाली. सर्वांना आनंद झाला. कपी मारुती रामभेटीला निघाला.

**९८.**

दळेशीं बळें राहिला रामराजा ।

कपी रीस ते वीर वेधीत फौजा ।

स्फुरदूप ऊभारिला दिव्य बाहो ।

रघूनायकें देखिला भीमदेहो ॥९८॥

**अर्थ:** दलांसह रामराजा राहिला. कपीची रीस व फौज वेधत होती. दिव्य बाहो उभारला. रघुनायकाने भीमदेह पाहिला.

**९९.**

कपी लागवेगें मुखें बोलताहै ।

अशोकीं जगन्माय कल्याण आहे ।

पुढें मारुती तो नमस्कार घाली ।

मनोवृत्ति ते राघवाची निघाली ॥९९॥

**अर्थ:** कपी लागवेगाने बोलतो – अशोकवनात जगन्मायेचे कल्याण आहे. मारुती नमस्कार घाली. राघवाची मनोवृत्ती निघाली.

**१००.**

समस्तांसि देखोनि आनंद जाला ।

सित शुद्धि घेऊनियां रुद्र आला ।

बहुतां बहू सांगती एकमेकां ।

सिता शोधितां सौख्य जालें अनेकां ॥१००॥

**अर्थ:** सर्वांना आनंद झाला. सीतेची शुद्धी घेऊन रुद्र (हनुमान) आला. अनेक आपापसात सांगतात – सीतेचा शोध सुखकारक झाला.

**.१०१.**

सभामंडपीं राम सन्मूख पाहै ।

उभा दास साकल्य तो सांगताहै ।

महत्कृत्य व्हावें जर्नी येश यावें ।

प्रभूसी समस्तांसि कल्याण व्हवें ॥१०१॥

**अर्थ:** सभामंडपी रामासमोर उभा दास तो (हनुमान) सर्व सांगतो. महत्कार्य व्हावे, कीर्ती यावी. प्रभूला व सर्वांना कल्याण व्हावे.

**१०२.**

सुंदरकांड हा पवित्र ग्रंथ । वाचतां सर्व पापांचा संहार होतो ।।

रामनामाचा जयजयकार । हनुमंताचा वरदहस्त सदा सर्वांवर ॥१०२॥

**अर्थ:** सुंदरकांड हा पवित्र ग्रंथ आहे. वाचताच सर्व पापांचा संहार होतो. रामनामाचा जयजयकार असो. हनुमंताचा वरदहस्त सर्वांवर सदा राहो.

### श्री सुंदरकांड – महत्त्व व पठण विधी

| बाब | तपशील |

|---|---|

| **रचनाकार** | समर्थ रामदास स्वामी |

| **एकूण श्लोक** | १०२ |

| **मुख्य विषय** | हनुमंताचा लंकेतील प्रवास, सीतादर्शन, लंकादहन, राम-भेट |

| **पठण लाभ** | संकटनिवारण, शौर्यवृद्धी, रामकृपा |

| **पठण वेळ** | मंगळवार, शनिवार, रामनवमी, हनुमान जयंती |

| **विशेष** | ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या मंत्रासह पठण करावे |

#सुंदरकांड #हनुमान #समर्थरामदास #श्रीराम #जयहनुमान #रामायण #मराठीस्त्रोत #सुंदरकांडमराठी #जयश्रीराम #हनुमानचालीसा

----

© marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत | गणपती बाप्पा मोरया! 🙏

## 📌 आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

👉 **ब्लॉग:** https://marathi-strotra.blogspot.com

👉 **Telegram:** https://t.me/marathistrotra

👉 **Instagram:** https://instagram.com/sarva_marathi_strotra

👉 **YouTube:** https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

👉 **Facebook:** सर्व मराठी स्त्रोत (सर्च करा)

👉 **Linktree:** https://linktr.ee/sarvamarathistrotra

**🙏 कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा 🙏**