श्री शिव चालीसा – अर्थ, महत्त्व व पठण विधी (संपूर्ण ब्लॉग पोस्ट – एकदम कॉपी करा)

◆ श्री शिव चालीसा – परिचय

श्री शिव चालीसा हे भगवान शंकरांना समर्पित अत्यंत लोकप्रिय व सामर्थ्यशाली स्तोत्र आहे. हे स्तोत्र अयोध्यादास यांनी अवधी भाषेत रचले आहे. चाळीस चौपायांनी (श्लोक) युक्त असल्यामुळे याला 'चालीसा' म्हणतात. या चालीसाचे नियमित पठण केल्याने भगवान शंकर प्रसन्न होतात व सर्व संकटे दूर होतात.

◆ श्री शिव चालीसा – संपूर्ण मराठी अर्थासह

॥ दोहा ॥

श्री गणेश गिरिजा सुवन, मंगल मूल सुजान।

कहत अयोध्यादास तुम, देहु अभय वरदान॥

अर्थ: हे गणेश, गिरिजेच्या पुत्रा, मंगलमय व सज्जना, अयोध्यादास तुम्हाला विनंती करतो की आम्हाला अभय व वरदान द्या.

॥ चौपाई ॥

जय गिरिजा पति दीन दयाला। सदा करत सन्तन प्रतिपाला॥

भाल चन्द्रमा सोहत नीके। कानन कुण्डल नागफनी के॥

अर्थ: गिरिजेच्या पती, दीनांवर दया करणाऱ्या शंकराचा जयजयकार असो. तुम्ही सदैव संतांचे पालन करता. तुमच्या कपाळावर चंद्रमा शोभतो व कानात नागाच्या फणीचे कुंडल आहेत.

अंग गौर शिर गंग बहाये। मुण्डमाल तन छार लगाये॥

वस्त्र खाल बाघम्बर सोहे। छवि को देख नाग मुनि मोहे॥

अर्थ: तुमचे शरीर गोरे आहे, डोक्यावरून गंगा वाहते. गळ्यात मुंडक्यांची माळ व अंगाला भस्म लावले आहे. वाघाच्या कातडीचे वस्त्र शोभते. ही छवी पाहून नाग व मुनी मोहित होतात.

मैना मातु की ह्रै दुलारी। बाम अंग सोहत छवि न्यारी॥

कर त्रिशूल सोहत छवि भारी। करत सदा शत्रुन क्षयकारी॥

अर्थ: तुम्ही मैना मातेचे लाडके पुत्र आहात. तुमच्या डाव्या अंगावर गौरीची छवि शोभते. हातातील त्रिशूल भव्य दिसते, जे सदैव शत्रूंचा नाश करते.

नन्दि गणेश सोहे तहँ कैसे। सागर मध्य कमल हैं जैसे॥

कार्तिक श्याम और गणराज। या छवि को कहि जात न काज॥

अर्थ: नंदी व गणेश जसे समुद्रातील कमलासारखे शोभतात. कार्तिकेय, श्याम व गणराज ही छवी वर्णन करण्यास अशक्य आहे.

देवन जबहीं जाय पुकारा। तब ही दुख प्रभु आप निवारा॥

किया उपद्रव तारक भारी। दैवन सब मिलि तुमहि जुहारी॥

अर्थ: जेव्हा देवांनी तुम्हाला पुकारले, तेव्हा तुम्ही त्यांचे दुःख निवारले. तारकासुराने मोठा उपद्रव केला, तेव्हा सर्व देवांनी मिळून तुमची स्तुती केली.

तुरत षडानन आप पठायउ। लवनिमेष महें मारि गिरायउ॥

आप जलंधर असुर संहारा। सुयश तुम्हार विदित संसारा॥

अर्थ: तुम्ही त्वरित षडानन (कार्तिकेय) यांना पाठवले व त्यांनी क्षणभरात तारकासुराचा वध केला. तुम्ही जलंधरासुराचा संहार केला. तुमचा यश संसारभर प्रसिद्ध आहे.

त्रिपुरासुर सन युद्ध मचाई। सबहिं कृपा कर लीन बचाई॥

किया तपहिं भागीरथ भारी। पुरब प्रतिज्ञा तसु पुरारी॥

अर्थ: तुम्ही त्रिपुरासुराशी युद्ध केले व सर्वांवर कृपा करून त्यांचे रक्षण केले. भागीरथाने कठोर तप केले व तुम्ही तुझी प्रतिज्ञा पूर्ण केली.

दानिन महं तुम सम कोउ नाहीं। सेवक स्तुति करत सदाहीं॥

वेद नाम महिमा तव गाई। अकथ अनादि भेद नहिं पाई॥

अर्थ: दात्यांमध्ये तुमच्यासमान कोणी नाही. सेवक सदैव तुमची स्तुती करतात. वेद तुमच्या नाममहिमेचे गान करतात, तरी तुम्ही अकथ व अनादी आहात, तुमचा भेद पावला नाही.

प्रगट उद्धिध मंथन में ज्वाला। जरे सुरासुर भये विहाला॥

कीन्ह दया तहँ करी सहाई। नीलकण्ठ तब नाम कहाई॥

अर्थ: समुद्रमंथनात प्रकट झालेल्या ज्वालेने देव व असुर व्याकूळ झाले. तेव्हा तुम्ही दया करून ती ज्वाला गिळली व तेव्हापासून तुमचे नाव 'नीलकण्ठ' झाले.

पूजन रामचंद्र जब कीन्हा। जीत के लंक विभीषण दीन्हा॥

सहस कमल में हो रहे धारी। कीन्ह परीक्षा तबहिं पुरारी॥

अर्थ: रामचंद्रांनी जेव्हा तुमची पूजा केली, तेव्हा तुम्ही लंका जिंकून विभीषणाला दिली. हजार कमळांनी पूजा करताना तुम्ही परीक्षा घेतली.

एक कमल प्रभु राखेउ जोई। कमल नयन पूजन चहं सोई॥

कठिन भक्ति देखी प्रभु शंकर। भये प्रसन्न दिए इच्छित वर॥

अर्थ: रामांनी एक कमल तुमच्यासाठी राखले, कारण ते कमलनयन होते. ही कठीण भक्ती पाहून शंकर प्रसन्न झाले व त्यांना इच्छित वर दिला.

जय जय जय अनंत अविनाशी। करत कृपा सब के घटवासी॥

दुष्ट सकल नित मोहि सतावै। भ्रमत रहे मोहि चैन न आवै॥

अर्थ: तुमचा अनंत व अविनाशी असा जयजयकार असो. तुम्ही सर्वांच्या हृदयात वास करून कृपा करता. दुष्ट मला नेहमी त्रास देतात, मला शांती मिळत नाही.

त्राहि त्राहि मैं नाथ पुकारो। यहि अवसर मोहि आन उबारो॥

लै त्रिशूल शत्रून को मारो। संकट से मोहि आन उबारो॥

अर्थ: हे नाथ, मी तुम्हाला 'त्राहि-त्राहि' (वाचवा-वाचवा) म्हणून पुकारतो. या वेळी मला तारून घ्या. त्रिशूल घेऊन शत्रूंचा नाश करा व संकटातून मला सोडवा.

मातु पिता भ्राता सब कोई। संकट में पूछत नहि कोई॥

स्वामी एक है आस तुम्हारी। आय हरहु अब संकट भारी॥

अर्थ: आई, वडील, भाऊ कोणीही संकटात विचारपूस करत नाही. एकमेव तुम्ही आमचे स्वामी आहात, तुमचीच आस आहे. आता येऊन हे मोठे संकट दूर करा.

धन निर्धन को देत सदाही। जो कोई जांचे वो फल पाही॥

अस्तुति केहि विधि करौं तुम्हारी। क्षमहु नाथ अब चूक हमारी॥

अर्थ: तुम्ही निर्धनाला सदैव धन देता. जो कोई तपासतो, त्याला फळ मिळते. आता मी कोणत्या प्रकारे तुमची स्तुती करू? हे नाथ, माझ्या चुका क्षमा करा.

शंकर हो संकट के नाशन। मंगल कारण विचन विनाशन॥

योगी यति मुनि ध्यान लगावैं। नारद शारद शीश नवावैं॥

अर्थ: शंकर संकटांचा नाश करणारे, मंगलाचे कारण व वचनांचे पालन करणारे आहेत. योगी, यति व मुनी तुमचे ध्यान लावतात. नारद व सरस्वती तुम्हाला नमस्कार करतात.

नमो नमो जय नमो शिवाय। सुर ब्रह्मादिक पार न पाय॥

जो यह पाठ करे मन लाई। ता पार होत है शम्भु सहाई॥

अर्थ: शिवाय नमः, नमः, जय नमः. देव व ब्रह्मादिकांनाही तुमचा पार मिळाला नाही. जो मन लावून हा पाठ करतो, त्यास शंभू सहाय्यक होतात.

ऋनिया जो कोई हो अधिकारी। पाठ करे सो पावन हारी॥

पुत्र हीन कर इच्छा कोई। निश्चय शिव प्रसाद तेहि होई॥

अर्थ: जो कोई कर्जात असेल किंवा अधिकारी असेल, तो हा पाठ करेल तो पावन होईल. पुत्रहीन जो कोई इच्छा करील, त्याला शिवप्रसाद निश्चित मिळेल.

पण्डित त्रयोदशी को लावे। ध्यान पूर्वक होम करावे॥

त्रयोदशी ब्रत करे हमेशा। तन नहीं ताके रहे कलेशा॥

अर्थ: पंडिताने त्रयोदशीस (प्रत्येक महिन्याच्या १३ व्या दिवशी) ध्यानपूर्वक होम करावे. त्रयोदशीचे व्रत सदैव करावे, त्याच्या शरीराला क्लेश राहणार नाही.

धूप दीप नैवेछ चढ़ावे। शंकर सम्मुख पाठ सुनावे॥

जन्म जन्म के पाप नसावे। अन्तवास शिवपुर में पावे॥

अर्थ: धूप, दीप व नैवेद्य चढवावा व शंकरासमोर पाठ ऐकवावा. जन्मजन्माची पापे नष्ट होतात व अंती शिवपुरीत वास मिळतो.

कहे अयोध्या आस तुम्हारी। जानि सकल दुःख हरहु हमारी॥

अर्थ: अयोध्यादास म्हणतात – तुमचीच आस आहे, सर्व दुःखे जाणून घ्या व आमची हरहून घ्या.

॥ दोहा ॥

नित्त नेम कर प्रातः ही, पाठ करौ चालीसा।

तुम मेरी मनोकामना, पूर्ण करो जगदीश॥

अर्थ: रोज नियमाने सकाळी चालीसाचा पाठ करावा. हे जगदीशा, तुम्ही माझ्या मनोकामना पूर्ण करा.

मगसर छठि हेमन्त ऋतु, संवत चौसठ जान।

अस्तुति चालीसा शिवहि, पूर्ण कीन कल्याण॥

अर्थ: मार्गशीर्ष महिन्याची षष्ठी, हेमंत ऋतू व संवत ६४ – या वेळी शिवाच्या चालीसाची स्तुती पूर्ण करून कल्याण प्राप्त करा.

---

◆ पठणाची पद्धत

वेळ – सकाळी स्नानानंतर किंवा संध्याकाळी

शुद्धता – स्वच्छ जागी बसा, पूर्वाभिमुख व्हा

पूजन – शिवलिंग किंवा शंकराच्या चित्रासमोर दीप, धूप, अक्षता व फुले वाहा

पठण – भक्तिभावाने तीन किंवा सात वेळा म्हणा

स्मरण – पठणानंतर शिवमंत्र 'ॐ नमः शिवाय' चा जप करा

◆ पठणाचे फायदे

सर्व संकटे दूर होतात

मन शांत व स्थिर होते

आरोग्य लाभते

पापांचा नाश होतो

इच्छित फल प्राप्त होते

अंतकाळी शिवपुरीतील वास मिळतो

◆ सारांश

बाब तपशील

स्तोत्र श्री शिव चालीसा

रचनाकार अयोध्यादास

देवता भगवान शंकर (शिव)

भाषा अवधी

श्लोक संख्या ४० चौपाई + दोहे

पठण फल संकटनाश, मनःशांती, मोक्ष

विशेष त्रयोदशीला विशेष महत्त्व

◆

#शिवचालीसा #शिव #शंकर #महादेव #भोलेनाथ #शिवस्तोत्र #मराठीअर्थ #अयोध्यादास #भक्ति #जयशंकर

© marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत

🔗 ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

📲 Telegram: https://t.me/marathistrota

📸 Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

🎥 YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

📘 Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

🌿 Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

🙏 हर हर महादेव! ॐ नमः शिवाय! 🙏