आषाढी एकादशी २०२६ | देवशयनी एकादशी | विठ्ठल-रुक्मिणी पूजन | चातुर्मासारंभ

 

◆ आषाढी एकादशी – परिचय व महत्त्व

आषाढी एकादशी, जिला देवशयनी एकादशी किंवा हरिशयनी एकादशी असेही म्हणतात, हा हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र व महत्त्वाचा सण आहे. ही एकादशी आषाढ महिन्याच्या शुक्ल पक्षात येते . या दिवशी भगवान विष्णु (विठ्ठल) यांची विशेष पूजा केली जाते. महाराष्ट्रात या दिवसाचे वैशिष्ट्यपूर्ण स्थान आहे कारण यादिवशी पंढरपूरची वारी व वारकरी संप्रदायाची महायात्रा साजरी होते . वर्षातील २४ एकादशींमध्ये आषाढी एकादशीला सर्वश्रेष्ठ मानले जाते. असे मानले जाते की या दिवशी केलेले व्रत व पूजन वर्षभरातील सर्व एकादशींचे पुण्य देते .

◆ चातुर्मासाचा प्रारंभ

या दिवसापासून चातुर्मास (चार महिन्यांचा कालावधी) सुरू होतो. पौराणिक मान्यतेनुसार, आषाढी एकादशीला भगवान विष्णु क्षीरसागरात योगनिद्रेत जातात व कार्तिकी एकादशीला (देवउठनी) जागृत होतात . या चार महिन्यांत विवाह, मुहूर्त, गृहप्रवेश इत्यादी शुभ कार्ये वर्जित मानली जातात. भक्तगण या काळात अधिकाधिक जप, तप, दान व धार्मिक अनुष्ठानांना प्राधान्य देतात .

---

◆ २०२६ ची तारीख व मुहूर्त

· एकादशी तारीख: शनिवार, २५ जुलै २०२६ 

· एकादशी तिथी प्रारंभ: २४ जुलै रोजी सकाळी ९:१३ वाजता 

· एकादशी तिथी समाप्त: २५ जुलै रोजी दुपारी ११:३५ वाजता 

· पारण (उपवास सोडण्याची) वेळ: २६ जुलै रोजी सकाळी ५:२९ ते ८:२२ दरम्यान 

(टीप: मुहूर्त स्थानिक पंचांगानुसार किरकोळ बदलू शकतो.)

---

◆ पूजाविधी व उपवास

· स्नान व संकल्प: ब्रह्ममुहूर्तात उठून स्नान करा, स्वच्छ वस्त्रे परिधान करा व व्रताचा संकल्प करा .

· पूजन: भगवान विष्णु/विठ्ठल-रुक्मिणी मूर्तीची शंख, चक्र, गदा, पद्म यांनी पूजा करा. तुळशीपत्र, पिवळी फुले, चंदन, धूप-दीप अर्पण करा . विष्णुसहस्रनाम वाचन किंवा 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' मंत्राचा जप करा .

· उपवास: श्रद्धेनुसार निर्जल, निराहार किंवा फलाहार (फळे, दूध, शाब्दाणा) उपवास करा .

· दान: गरीब, गरजूंना अन्न, वस्त्र किंवा दक्षिणेचे दान करा .

---

◆ विठ्ठल-पुंडलिकाची पौराणिक कथा

आषाढी एकादशी व पंढरपूरची वारी ही पुंडलिक या भक्ताच्या कथेशी अतूटपणे जोडलेली आहे .

कथासारांश: पुंडलिक हा आई-वडिलांची निष्ठेने सेवा करणारा भक्त होता . एकदा भगवान विष्णु (श्रीकृष्ण) त्याच्या भक्तीवर प्रसन्न होऊन रुक्मिणीसह त्याच्या घरी आले. त्यावेळी पुंडलिक आपल्या वृद्ध आई-वडिलांची सेवा करत होता. त्याने आदराने भगवानांना बाहेर एका विटेवर (ईंटीवर) उभे राहून प्रतीक्षा करण्यास सांगितले व आपले कर्तव्य पूर्ण केले .

या अद्वितीय भक्तीमुळे प्रसन्न होऊन भगवान त्याच ठिकाणी, पुंडलिकाच्या विनंतीवरून, भक्तांचे कल्याण करण्यासाठी 'विठ्ठल' (विटेवर उभा असलेला) या रूपाने विराजमान झाले . हे स्थानच 'पुंडलिकपूर' व नंतर 'पंढरपूर' म्हणून ओळखले जाऊ लागले .

विठ्ठलाची मूर्ती का वैशिष्ट्यपूर्ण आहे?

· हात कंबरेवर: भक्ताची वाट पाहत उभे राहिल्याचे, किंवा भक्तांची संकटे कंबरेपर्यंतच असतात याचे प्रतीक .

· हातात शस्त्र नाही: विठ्ठल हे 'तारक' (तारणारे) देव आहेत. ते कोणत्याही जीवाचा संहार करत नाहीत, फक्त भक्तांना तारतात .

---

◆ पंढरपूरची वारी – एक ८०० वर्षे जुनी परंपरा

· ही परंपरा सुमारे ७००-८०० वर्षे जुनी आहे .

· वारकरी संप्रदायाचे अनुयायी (वारकरी) पंढरपूरला पायी वारी करतात .

· विविध ठिकाणांहून (देहू, आळंदी) संत ज्ञानेश्वर व तुकाराम महाराजांच्या पादुका पालखीत ठेवून मिरवणूक (दिंडी) निघते .

· संपूर्ण वाटेवर "विठ्ठल विठ्ठल" व "ज्ञानोबा-तुकाराम" च्या गजरात भक्तजन नाचत-गात जातात .

· ही यात्रा सामाजिक समरसता, समावेशकता व निर्विकार भक्तीचे प्रतीक आहे .

---

◆ स्तोत्रे व आरत्या

या शुभ दिवशी खालील स्तोत्रे, आरत्या व मंत्र पठण करणे अत्यंत उत्तम मानले जाते:

1. श्री विष्णु चालीसा (या ब्लॉगवर उपलब्ध)

2. विष्णु सहस्रनाम

3. गीता (अध्याय ९)

4. नामस्मरण: "राम कृष्ण हरी" किंवा "ॐ नमो भगवते वासुदेवाय" .

5. पंढरपूरची आरती

6. संतांचे अभंग – विशेषतः तुकाराम व ज्ञानेश्वरांचे अभंग.

---

◆ सारांश

बाब तपशील

सण आषाढी/देवशयनी एकादशी

तारीख शनिवार, २५ जुलै २०२६ 

मुख्य देवता भगवान विष्णु (विठ्ठल-रुक्मिणी) 

कथा भक्त पुंडलिक व विटेवर उभे विठ्ठल 

विशेष पंढरपूर वारी, चातुर्मास प्रारंभ 

मुख्य विधी उपवास, पूजन, तुळशी अर्पण, दान 

पठण विष्णुसहस्रनाम, चालीसा, अभंग

◆ Hashtags

#आषाढीएकादशी #देवशयनीएकादशी #विठ्ठल #पंढरपूर #वारी #वारकरी #चातुर्मास #पुंडलिक #विठ्ठलरुक्मिणी #मराठीस्त्रोत #एकादशीव्रत

🙏 पंढरीनाथ विठ्ठल, ज्ञानोबा-तुकारामाचे आशीर्वाद सर्वांना! जय विठ्ठल! 🙏

◆ आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

Telegram: https://t.me/marathistrota

Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

---

🙏 जय ज्ञानदेव! जय विठ्ठल! पंढरीचा माऊली! 🙏