गुरु पूर्णिमा २०२६ | व्यास पूर्णिमा | गुरु महिमा | पूजा विधी व कथा

 

◆ गुरु पूर्णिमा – परिचय व महत्त्व

गुरु पूर्णिमा हा हिंदू, बौद्ध व जैन परंपरांमध्ये अत्यंत पवित्र मानला जाणारा सण आहे. हा सण आषाढ महिन्याच्या पूर्णिमेला साजरा केला जातो . या दिवशी आपल्या गुरूंप्रति श्रद्धा, सम्मान व कृतज्ञता व्यक्त केली जाते .

'गुरु' या शब्दाचा अर्थच 'अंधार दूर करणारा' असा होतो (गु = अंधार, रु = दूर करणारा) . गुरू हा तो मार्गदर्शक असतो जो आपल्याला अज्ञानाच्या अंधारातून ज्ञानाच्या प्रकाशाकडे नेतो . केवळ आध्यात्मिक गुरूच नव्हे, तर आई-वडील, शिक्षक व आपल्या जीवनात मार्गदर्शन करणाऱ्या सर्व वरिष्ठ व्यक्तींचा गुरू म्हणून आदर केला जातो .

हा दिवस व्यास पूर्णिमा म्हणूनही ओळखला जातो, कारण महर्षी वेदव्यासांचा जन्म याच पूर्णिमेला झाला अशी मान्यता आहे . वेदव्यासांनी चारी वेदांचे संकलन केले, महाभारत व अठरा पुराणांची रचना केली, म्हणून त्यांना 'आदिगुरू' मानले जाते . या दिवशी चातुर्मास (चार महिन्यांचा अभ्यास व तपस्येचा काळ) सुरू होतो .

◆ २०२६ ची तारीख व मुहूर्त

· गुरु पूर्णिमा तारीख: बुधवार, २९ जुलै २०२६ 

· आषाढ पूर्णिमा तिथी प्रारंभ: २८ जुलै, सायंकाळी ६:२१ वाजता 

· आषाढ पूर्णिमा तिथी समाप्त: २९ जुलै, रात्री ८:०७ वाजता 

· (टीप: उदयातिथीनुसार, २९ जुलैला हा सण साजरा केला जाईल .)

◆ शुभ मुहूर्त

· ब्रह्म मुहूर्त: सकाळी ४:१७ ते ४:५९ 

· विजय मुहूर्त: दुपारी २:४३ ते ३:३७ 

· संध्याकाळ मुहूर्त: सायंकाळी ७:१४ ते ८:१७ 

◆ गुरु पूजा विधी (सोप्या पायऱ्या)

तयारी:

· सकाळी लवकर स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान करा .

· पूजा स्थळ स्वच्छ करा. थर्माकोलऐवजी लाकडी चौकीवर पूजेची सामग्री ठेवा .

· चौकीवर स्वच्छ वस्त्र अंथरून महर्षी वेदव्यास किंवा आपल्या गुरूंचे चित्र/मूर्ती स्थापित करा . (केळीच्या पानांची सजावट उत्तम मानली जाते ).

· पूजेसाठी आवश्यक साहित्य: कुमकुम, हळद, चंदन, अक्षता, फुले, धूप, दीप, नारळ, फळे, गूळ-खोबरे, पूजेचा चौरंग .

पूजन विधी:

१. आचमन व संकल्प: पूजेचा संकल्प करा .

२. गणेश पूजन: सर्व विघ्ने दूर करण्यासाठी प्रथम गणेशाची पूजा करा .

३. गुरु पूजन (पादपूजा): वेदव्यास/गुरुप्रतिमेला जल, चंदन, अक्षता, फुले अर्पण करा. गुरुंच्या चरणी तुळशी, दुर्वा, बेल अर्पण करणे शुभ मानले जाते .

४. मंत्रोच्चार: ‘ॐ गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥’ या मंत्राचा कमीत कमी ३ वेळा जप करा .

५. अर्पण: फुले, फळे, गूळ-खोबरे, नैवेद्य अर्पण करा .

६. आरती: गुरूंची आरती करा व प्रार्थना करा.

७. दान: आपल्या क्षमतेनुसार गुरूंना, ब्राह्मणांना किंवा गरजूंना भोजन, वस्त्र किंवा दक्षिणेचे दान करा .

८. चंद्र दर्शन: रात्री चंद्रोदय झाल्यावर चंद्रमाला अर्घ्य द्या .

---

◆ गुरु पूर्णिमेची पौराणिक कथा

पहिली कथा – मौन गुरूची :

एकदा चार वृद्ध व्यक्ती आपल्या जीवनातील समस्यांची उत्तरे शोधत भटकत होते. पहिला दुःखी होता, दुसऱ्याला यश हवे होते, तिसरा आयुष्याचा अर्थ शोधत होता, व चौथा अत्यंत ज्ञानी असूनही अपूर्णता अनुभवत होता .

ते एका मोठ्या वटवृक्षाखाली पोहोचले. तेथे तरुण, आनंदी चेहऱ्याची एक व्यक्ती मौन बसली होती. चारही जणांना वाटले की याच्याकडेच आपल्या प्रश्नांची उत्तरे आहेत. ते तेथे बसले. त्या तरुणाने एकही शब्द न बोलता त्यांच्या सर्व प्रश्नांची उत्तरे दिली .

· दुःखी व्यक्तीचे दुःख दूर झाले.

· यशाकांक्षी व्यक्तीला आनंद व विपुलता प्राप्त झाली.

· अर्थशोधकाला त्याचा शोध संपला.

· ज्ञानी व्यक्तीला आपला 'गुरू' सापडला. 

हीच पहिली गुरु पूर्णिमा होती. त्या तरुण गुरूने मौनातून ज्ञान दिले, त्यामुळे गुरूला 'दक्षिणामूर्ती' (मौन गुरू) असेही म्हणतात .

कथेतील प्रतीकात्मकता: शिष्य वृद्ध आहेत (शोधाने थकलेले), गुरू तरुण आहेत (चेतना नित्य तरुण असते). वटवृक्ष हे सदा देणारे, निःस्वार्थ गुरुत्वाचे प्रतीक आहे .

---

◆ महर्षी वेदव्यासांची जन्मकथा

पौराणिक कथेनुसार, महर्षी पराशर एकदा भ्रमण करत असताना त्यांची नजर सत्यवती (मत्स्यगंधा) या अतिशय सुंदर मत्स्यकन्येवर पडली. तिच्या शरीरातून माशांचा वास येत होता. ऋषींनी संतानाची इच्छा व्यक्त केली. सत्यवतीने तीन अटी मांडल्या :

१. संभोग कोणी पाहू नये.

२. होणारा पुत्र अत्यंत ज्ञानी असून तिचे कौमार्य अबाधित राहावे.

३. तिच्या शरीरातील दुर्गंधी फुलांच्या सुगंधात बदलावी. 

ऋषींनी तिच्या अटी मान्य केल्या. त्यांच्या पासून सत्यवतीच्या पोटी 'कृष्ण द्वैपायन' या पुत्राचा जन्म झाला. पुढे त्यांनी वेदांचे चार भाग केले व ते 'वेदव्यास' म्हणून प्रसिद्ध झाले . त्यांचा जन्म आषाढी पूर्णिमेला झाल्याने हा दिवस व्यास पूर्णिमा म्हणून साजरा होतो .

---

◆ गुरूंचे महत्त्व

· 'गुरू' म्हणजे शारीरिक किंवा मानसिक गुरूच नव्हे, तर आपल्याला योग्य मार्ग दाखवणारा आणि ज्ञानाचा प्रकाश पसरवणारा कोणीही .

· गुरु गीतेनुसार, खरा गुरू तोच असतो जो आपल्या शिष्याला ईश्वराशी जोडतो .

· गुरूचे स्थान सर्वोच्च मानले जाते, कारण ते अंधाराचे निराकरण करतात आणि जीवनात प्रचुरता आणतात .

---

◆ गुरु मंत्र

गुरु मंत्र (ब्रह्मा-विष्णु-महेश स्वरूप):

ॐ गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः ।

गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥

अर्थ: गुरू ब्रह्मा आहेत, गुरू विष्णू आहेत, गुरू महेश्वर (शिव) आहेत. गुरू स्वतः साक्षात परब्रह्म आहेत. त्या श्री गुरूला माझा नमस्कार आहे .

---

◆ सारांश

बाब तपशील

सण गुरु पूर्णिमा / व्यास पूर्णिमा

तारीख २०२६ बुधवार, २९ जुलै 

मुख्य देवता महर्षी वेदव्यास, भगवान दक्षिणामूर्ती, गुरू 

कथा मौन गुरू (दक्षिणामूर्ती) आणि वेदव्यास जन्म 

विशेष चातुर्मासारंभ, गुरूचे महत्त्व, पादपूजा 

मुख्य विधी गुरूपूजन, दान, चंद्रार्घ्य, मंत्रजप 

◆ Hashtags

#गुरुपूर्णिमा #व्यासपूर्णिमा #वेदव्यास #गुरु #आषाढीपूर्णिमा #गुरुपूजन #गुरुमंत्र #जयगुरुदेव #आध्यात्मिक #सनातन

🙏 ॐ गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः! सद्गुरूंना कोटी कोटी प्रणाम! 🙏

◆ आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

Telegram: https://t.me/marathistrota

Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

---

🙏 गुरू ब्रह्मा, गुरू विष्णू, गुरू देवो महेश्वर! 🙏