श्री पांडुरंग अष्टकम् | अर्थ, महत्त्व, पठण विधी व फलश्रुती (शंकराचार्य विरचित)

 

◆ श्री पांडुरंग अष्टकम् – परिचय

श्री पांडुरंग अष्टकम् हे भगवान विठ्ठल (पांडुरंग) यांना समर्पित अत्यंत पवित्र व सामर्थ्यशाली स्तोत्र आहे. हे स्तोत्र आद्य शंकराचार्यांनी रचलेले आहे. आषाढी एकादशी, कार्तिकी एकादशी व इतर शुभ प्रसंगी या अष्टकाचे पठण विशेष फलदायी मानले जाते. या स्तोत्रात भगवान पांडुरंगाच्या रूपाचे, वैभवाचे व महिम्याचे वर्णन केले आहे.

◆ श्री पांडुरंग अष्टकम् – संपूर्ण मराठी अर्थासह

श्लोक १:

महायोगपीठे तटे भीमरथ्या

वरं पुंडरीकाय दातुं मुनींद्रैः ।

समागत्य तिष्ठंतमानंदकंदं

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥१॥

अर्थ: भीमरथी (चंद्रभागा) नदीच्या काठी असलेल्या महान योगपीठावर, मुनींद्रांना वर देण्यासाठी व पुंडलिकासाठी आलेले, आनंदाचे खाण (आनंदकंद) असे जे परब्रह्मलिंग आहेत, त्या पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक २:

तटिद्वाससं नीलमेघावभासं

रमामंदिरं सुंदरं चित्रकाशम् ।

वरं त्विष्टकायां समन्यस्तपादं

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥२॥

अर्थ: विजेसारखे (पिवळे) वस्त्र धारण केलेले, निळ्या ढगासारखे श्यामसुंदर, रमा (लक्ष्मी) यांचे निवासस्थान, अत्यंत सुंदर व विचित्र प्रकाशाने युक्त, ज्यांनी विटेवर आपले चरण ठेवले आहेत, अशा परब्रह्मलिंग पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक ३:

प्रमाणं भवाब्धेरिदं मामकानां

निर्वाकः कराम्यां धृतो येन तस्मात् ।

विधातुर्वसत्ये धृतो नाभिकोशः

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥३॥

अर्थ: भवसागर पार करण्यासाठी जे माझ्या (भक्तांच्या) हाती प्रमाण (साधन) आहेत, ज्यांनी ब्रह्मदेवाच्या नाभिकोशात (कमळात) स्थान प्राप्त केले आहे, अशा परब्रह्मलिंग पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक ४:

स्फुरत्कौस्तुभालंकृतं कंठदेशे

श्रितश्रीवत्सं कौस्तुभोद्भासि हारम् ।

शिवं शांतमीडं वरं लोकपालं

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥४॥

अर्थ: ज्यांच्या कंठी कौस्तुभ मणी चमकत आहे, ज्यांच्या वक्षस्थळी श्रीवत्स चिन्ह आहे, जे कौस्तुभाने प्रकाशमान व हारांनी सुशोभित आहेत, जे शिव (कल्याणकारी), शांत, स्तुत्य, वरदान देणारे व लोकांचे पालन करणारे आहेत, अशा परब्रह्मलिंग पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक ५:

शरच्चंद्रबिंबाननं चारुहासं

लसत्कुंडलाक्रांतगंडस्थलान्तम् ।

जपारागबिंबाधरं कज्जलाक्षं

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥५॥

अर्थ: शरद ऋतूतील चंद्रासारखे मुखमंडल, सुंदर हास्य, गालाजवळ चमकणारी कुंडले, जपाकुसुमासारखे लाल ओठ व काजळासारखे विशाल नेत्र, अशा परब्रह्मलिंग पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक ६:

किरीटोज्ज्वलत्सर्वदिक्चुम्बिभागं

सुरैरचिन्त्यं दिव्यरत्नैरनर्घ्यैः ।

त्रिभंगाकृतिं बहुमात्यावतंसं

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥६॥

अर्थ: ज्यांचा मुकुट चारी दिशांना प्रकाशाने व्यापून टाकतो, जे देवांनाही अचिंत्य आहेत, दुर्मिळ दिव्य रत्नांनी युक्त आहेत, त्रिभंग मुद्रेत (वक्राकृतीत) उभे असलेले, ज्यांना अनेक मुकुट व अलंकार आहेत, अशा परब्रह्मलिंग पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक ७:

विभुं वेणुनादं चरंतं दुरंतं

स्वयं लीलया गोपवेषं दधानम् ।

गवां बृंदकानंददं चारुहासं

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥७॥

अर्थ: सर्वव्यापी, जे वेणूचा मधुर नाद करीत व दुरंत (दूरवर) संचार करीत आहेत, स्वतःच्या लीलेनं गोप (गवळी) वेष धारण केलेले, गाईंच्या कळपाला आनंद देणारे व सुंदर हास्य करणारे, अशा परब्रह्मलिंग पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक ८:

अजं रुक्मिणीप्राणसंजीवनं तं

परं धाम केवल्यमेकं तुरीयम् ।

प्रसन्नं प्रपन्नार्तिहं देवदेवं

परब्रह्मलिंगं भजे पांडुरंगम् ॥८॥

अर्थ: जो अजन्मा, रुक्मिणीचा प्राण व जीवनदाता आहे, जे परम धाम, केवळ (अद्वितीय), एक व तुरीय (चौथ्या अवस्थेतील) आहेत, प्रसन्न, शरणागतांचे दुःख दूर करणारे व देवांचेही देव आहेत, अशा परब्रह्मलिंग पांडुरंगाची मी भक्तीने उपासना करतो.

श्लोक ९ (फलश्रुती):

स्तवं पांडुरंगस्य वै पुण्यदं ये

पठत्येकचित्तेन भक्त्या च नित्यम् ।

भवांभोनिधिं तेऽपि तीर्त्वार्तिकाले

हरेरालयं शाश्वतं प्राप्नुवन्ति ॥९॥

अर्थ: जे भक्त एकाग्र चित्ताने व भक्तीने नित्य हा पांडुरंगाचा पुण्यदायी स्तव (स्तोत्र) पठण करतात, ते भवसागर पार करून अंती शाश्वत हरिधाम (वैकुंठ) प्राप्त करतात.

---

◆ पठणाची पद्धत

वेळ – सकाळी स्नानानंतर, संध्याकाळी किंवा एकादशीच्या दिवशी विशेषतः

शुद्धता – स्वच्छ जागी बसा, पूर्वाभिमुख व्हा

पूजन – विठ्ठल-रुक्मिणीच्या चित्रासमोर दीप, धूप, तुळशीची पाने, फुले वाहा

पठण – भक्तिभावाने तीन वेळा म्हणा

स्मरण – पठणानंतर 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' मंत्राचा जप करा

◆ पठणाचे फायदे

भवसागरातून मुक्ती मिळते

मन शांत व आनंदी होते

भगवान विठ्ठलाची कृपा प्राप्त होते

जीवनात सुख, शांती व समृद्धी येते

सर्व संकटे दूर होतात

अंती हरिधाम (वैकुंठ) प्राप्त होते

◆ सारांश

बाब तपशील

स्तोत्र श्री पांडुरंग अष्टकम्

रचनाकार आद्य शंकराचार्य

देवता भगवान पांडुरंग (विठ्ठल-रुक्मिणी)

श्लोक संख्या ९ (फलश्रुतीसह)

पठण फल भवसागर पार, मुक्ती, हरिधाम प्राप्ती

विशेष आषाढी-कार्तिकी एकादशीला विशेष महत्त्व

◆ Hashtags

#पांडुरंगाष्टक #पांडुरंग #विठ्ठल #रुक्मिणी #पंढरपूर #अष्टक #शंकराचार्य #मराठीअर्थ #वारकरी #जयविठ्ठल

🙏 पंढरीनाथ विठ्ठल, ज्ञानोबा-तुकारामाचे आशीर्वाद सर्वांना! जय विठ्ठल! 🙏

◆ आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

Telegram: https://t.me/marathistrota

Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

---

🙏 जय ज्ञानदेव! जय विठ्ठल! पंढरीचा माऊली! 🙏