शिव तांडव स्तोत्र | रावण विरचित | अर्थासह संपूर्ण माहिती | महादेव प्रार्थना

 

॥ ॐ नमः शिवाय ॥

🔱 **शिव तांडव स्तोत्र – रावण रचित, भोलेनाथांना समर्पित** 🔱

शिव तांडव स्तोत्र हे भगवान शिवांच्या **‘तांडव’ (ब्रह्मांडीय नृत्य)** या रूपाचे वर्णन करणारे अत्यंत शक्तिशाली व प्रसिद्ध स्तोत्र आहे. याची रचना **रावणाने** (लंकेश्वर) केली असल्याचे मानले जाते .

‘तांडव’ म्हणजे शिवाचे **आनंदमय, भयंकर व ब्रह्मांडीय नृत्य**. हे स्तोत्र शिवाच्या रौद्र, सौम्य, करुणामय व सर्वव्यापी रूपांचे वर्णन करते.

**एकूण श्लोक : १५**

### शिव तांडव स्तोत्र – श्लोक व अर्थ (Marathi Meaning)

#### श्लोक १

**॥ जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले**

**गलेवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम् ।**

**डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं**

**चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥१॥**

**अर्थ:** ज्याच्या जटारूपी वनातून गंगेचा प्रवाह पडतो व ते स्थान पवित्र करतो; ज्याने गळ्यात उंच सापांच्या माळा लोंबत ठेवल्या आहेत; जो डमरूच्या 'डमड्डमड्डम' या निनादाने भयंकर तांडव नृत्य करतो – असा शिव आम्हाला कल्याण (शिवम्) देवो.

#### श्लोक २

**॥ जटाकटाहसंभ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी**

**विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि ।**

**धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके**

**किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥२॥**

**अर्थ:** ज्याच्या जटांच्या कटाहात (भांड्यात) देवांची (गंगेची) धार भ्रमण करते; ज्याच्या मस्तकावर लाटांच्या वेली विराजमान आहेत; ज्याच्या कपाळावर 'धगधग' अशी ज्वाळा पसरलेली आहे; जो तरुण चंद्राला शिरोभूषण म्हणून धारण करतो – अशा शिवावर माझी प्रतिक्षण (प्रत्येक क्षणी) प्रीती (रती) असो.

#### श्लोक ३

**॥ धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुर**

**स्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे ।**

**कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि**

**क्वचिद्दिगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥३॥**

**अर्थ:** जे हिमालयाच्या कन्या (पार्वती) यांच्या विलासाचे बंधू (स्वामी) आहेत; ज्यांच्या मनात सर्व दिशांत सतत आनंद उत्पन्न होतो; ज्यांच्या कृपाकटाक्षांच्या धारेने दुर्धर (न सोसणारी) आपत्ती निरुद्ध (थांबवली) जाते; अशा दिगंबर (शिव) रूपी वस्तूत (स्वरूपात) माझे मन विनोद (आनंद) करो.

#### श्लोक ४

**॥ जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा**

**कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे ।**

**मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे**

**मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तरि ॥४॥**

**अर्थ:** ज्याच्या जटांतील पिंगळ (तपकिरी) सर्पाच्या फणावरील मण्यांची प्रभा दिशांच्या वधूंच्या मुखावर कुंकुमद्रवासारखी पसरते; ज्याने मदान्ध (मस्त) हत्तीची (राक्षसाची) स्फुरत (चामडी) उत्तरीय (वस्त्र) म्हणून धारण केली आहे – अशा भूतभर्ता (शिव) वर माझे मन अद्भुत विनोद (आनंद) करो.

#### श्लोक ५

**॥ सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखर**

**प्रसूनधूलिधोरणी विधूसराङ्घ्रिपीठभूः ।**

**भुजङ्गराजमालया निबद्धजाटजूटक**

**श्रियै चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः ॥५॥**

**अर्थ:** ज्यांच्या चरणपीठावर (पायाजवळ) इंद्र (सहस्रलोचन) इत्यादी सर्व देवांच्या मस्तकातील फुलांच्या धुळीची धारा पडते; ज्याने सर्पराज (वासुकी) च्या माळेने आपली जटाजूट (जटा) बांधली आहे; असे चकोरबंधु (चंद्र) शेखर (शिव) चिरकाल (सदा) आम्हाला श्री (संपत्ती) देवोत.

#### श्लोक ६

**॥ ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभा**

**निपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम् ।**

**सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं**

**महाकपालिसम्पदेशिरोजटालमस्तु नः ॥६॥**

**अर्थ:** ज्याच्या ललाटरूपी चौकात धगधगणाऱ्या अग्नीच्या (धनंजय) ठिणग्यांचा प्रकाश आहे; ज्याने पाच बाणांच्या (कामदेवाच्या) पंचशरांना गिळून टाकले आहे; ज्याच्या मस्तकावर अमृतकिरण (चंद्र) शोभतो; अशा महाकपाली (शिव) ची जटा आम्हाला श्री (ऐश्वर्य) देवो.

#### श्लोक ७

**॥ करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल**

**द्धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके ।**

**धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रक**

**प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचनेरतिर्मम ॥७॥**

**अर्थ:** ज्याच्या भयानक कपाळपट्टीवर 'धगधग' असा प्रज्वलित झालेल्या अग्नीच्या आहुतीने प्रचंड पंचशर (कामदेव) जाळले गेले; जो पर्वतराज हिमालयाची कन्या (पार्वती) यांच्या कुचाग्रांवर चित्रपत्रक (कस्तुरी) रचण्याचा एकमेव शिल्पी (कलावंत) आहे – अशा त्रिलोचना (शिव) वर माझी रती (प्रीती) असो.

#### श्लोक ८

**॥ नवीनमेघमण्डली निरुद्धदुर्धरस्फुरत्**

**कुहूनिशीथिनीतमः प्रबन्धबन्धुकन्धरः ।**

**निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः**

**कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरंधरः ॥८॥**

**अर्थ:** ज्याचा कंठ नवीन मेघांच्या मंडळीने (घनदाट) निरुद्ध (व्याप्त) झालेल्या भयंकर रात्रीच्या अंधारासारखा (नीलकंठ) आहे; जो गंगेला (निर्झरी) धारण करतो, जो कृत्ती (हत्तीचे कातडे) सिंधुर (हत्ती) (म्हणजे गजचर्मांबरधारी) आहे; जो कलांचे निधान व जगाचा धुरंधर (भारवाहक) आहे – असा शिव आम्हाला श्री (समृद्धी) देवो.

#### श्लोक ९

**॥ प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभा**

**वलम्बिकण्ठकन्दलीरुचिप्रबद्धकन्धरम् ।**

**स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं**

**गजच्छिदान्धकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥९॥**

**अर्थ:** ज्याचा कंठ निळ्या कमळाच्या प्रभेसारखा (नीलकंठ) आहे; जो कामदेवाचा (स्मर) छेद (नाश) करणारा, त्रिपुरासुराचा (पुर) छेद करणारा, भव (संसार) छेद करणारा, मख (यज्ञ) छेद करणारा, गजासुराचा (गज) छेद करणारा, अन्धकासुराचा (अन्धक) छेद करणारा व अंतक (यमाचा) छेद करणारा आहे – अशा शिवाचे मी भजन करतो.

#### श्लोक १०

**॥ अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरी**

**रसप्रवाहमाधुरी विजृम्भणामधुव्रतम् ।**

**स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं**

**गजान्तकान्धकान्तकं तमन्तकान्तकं भजे ॥१०॥**

**अर्थ:** सर्व मंगलमय कलांचा अखर्व (अखंड) संग्रह, ज्याच्या रसप्रवाहाची माधुरी (गोडी) मधुव्रतासारखी (मधमाशीसारखी) विजृम्भते (विस्तारते); जो स्मरान्तक (कामदेवाचा नाश करणारा), पुरान्तक (त्रिपुरासुराचा नाश करणारा), भवान्तक (संसाराचा नाश करणारा), मखान्तक (यज्ञांचा नाश करणारा), गजान्तक (गजासुराचा नाश करणारा), अन्धकान्तक (अन्धकासुराचा नाश करणारा) व अन्तकान्तक (यमाचाही नाश करणारा) आहे – अशा शिवाचे मी भजन करतो.

#### श्लोक ११

**॥ जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वस**

**द्विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट् ।**

**धिमिद्धिमिद्धिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गल**

**ध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥११॥**

**अर्थ:** ज्याच्या भ्रमणशील (फिरत्या) सर्पांच्या श्वासोच्छवासाने कपाळावरील अग्नी (हव्यवाट्) प्रज्वलित होतो; ज्याच्या तांडवाच्या ‘धिमिधिमि’ या ध्वनीने मृदंगाचा मंगलमय ध्वनी निर्माण होतो; असा प्रचंड तांडव करणारा शिव (आमचा) विजयी असो.

#### श्लोक १२

**॥ दृषद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्रजोर्**

**गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः ।**

**तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः**

**समं प्रवर्तयन्मनः कदा सदाशिवं भजे ॥१२॥**

**अर्थ:** (जो) दगड व विचित्र (मऊ) आसन, सर्प व मोत्यांची माळ, मोठे रत्न व मातीचा ढेकू, मित्र व शत्रू, गवत व कमळ, प्रजा व राजा (महेंद्र) – या सर्वांमध्ये **समान (समदृष्टी)** ठेवतो; अशा सदाशिवाचे मी कधी (कदा) भजन करू?

#### श्लोक १३

**॥ कदा निलिम्पनिर्झरीनिकुञ्जकोटरे वसन्**

**विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरःस्थमञ्जलिं वहन् ।**

**विलोललोललोचनो ललामभाललग्नकः**

**शिवेति मन्त्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम् ॥१३॥**

**अर्थ:** जेव्हा मी गंगेच्या (निर्झरी) निकुंजकुटीरात (गुहेत) राहून, दुर्मती (वाईट विचार) सोडून, सदा मस्तकी हात जोडून, लोल (चंचल) डोळ्यांनी, कपाळी (भाल) ललाम (भस्म) लावून, ‘शिव’ हा मंत्र उच्चारतो; तेव्हा मी कधी (कदा) सुखी होईन?

#### श्लोक १४ (माहात्म्य)

**॥ इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं**

**पठन्स्मरन्ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेतिसंततम् ।**

**हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं**

**विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥१४॥**

**अर्थ:** जो मनुष्य नित्य (रोज) हे उत्तमोत्तम स्तोत्र पठण, स्मरण वा उच्चार करतो, त्याला सतत विशुद्धी (शुद्धता) प्राप्त होते. तो हर (शिव) व गुरु यांच्यातील सुभक्तीला लवकर प्राप्त होतो व त्याची गती (मुक्ती) अन्यथा नाही. कारण देहधारी जनांचा विमोह (भ्रम) नष्ट होण्यासाठी सुशंकर (शिव) यांचे चिंतन हेच साधन आहे.

#### श्लोक १५ (फलश्रुती)

**॥ पूजाऽवसानसमये दशवक्त्रगीतं**

**यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे ।**

**तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां**

**लक्ष्मीं सदैव सुमुखिं प्रददाति शम्भुः ॥१५॥**

**अर्थ:** जो मनुष्य (शिव) पूजेच्या समाप्तीवर, संध्याकाळी (प्रदोष वेळी) हे दशमुख (रावण) यांनी गायलेले स्तोत्र शंभुपूजनापर पठण करतो, त्याला शंभू (शिव) स्थिर (नाश न होणारी) रथ, हत्ती, घोडे युक्त अशी लक्ष्मी (संपत्ती) सदैव प्रदान करतात.

### स्तोत्राचे महत्त्व व पठण लाभ

| बाब | तपशील |

|---|---|

| **रचनाकार** | रावण (लंकेश्वर) |

| **उद्देश** | शिवाचे ‘तांडव’ रूप, त्यांचे गुण व महिमा स्तवन |

| **मुख्य भाव** | शिव हे सर्व व्यापक, करुणामय, रौद्र व सौम्य आहेत |

| **नियमित पठण लाभ** | मनःशांती, विशुद्धी, शिवकृपा, भक्तीवृद्धी, संकटनिवारण, धन-समृद्धी |

| **पठण वेळ** | प्रातःकाळ, संध्याकाळी, **प्रदोषकाळी** (सूर्यास्तानंतर), सोमवारी, महाशिवरात्री |

### पठण पद्धती

1. स्वच्छ जागी बसून शिवलिंग किंवा शिवप्रतिमेसमोर दिवा लावावा.

2. एकाग्रचित्ताने सर्व १५ श्लोक म्हणावेत.

3. शेवटी **‘ॐ नमः शिवाय’** ११ किंवा १०८ वेळा जप करावा.

4. **प्रदोष काळात** (संध्याकाळी सूर्यास्तानंतर सुमारे १.५ तास) हे स्तोत्र विशेष फलदायी आहे.

### उपसंहार

‘शिव तांडव स्तोत्र’ हे भगवान शिवांच्या **ब्रह्मांडीय नृत्याचे** वर्णन करणारे अत्यंत भव्य स्तोत्र आहे. याचा नियमित पाठ केल्याने भक्ताला **शिवाची साक्षात कृपा** प्राप्त होते, मन शुद्ध होते व जीवनात सुख-शांती येते.

**॥ ॐ नमः शिवाय ॥**

**॥ हर हर महादेव ॥**

#शिवतांडवस्तोत्र #रावणरचित #महादेव #शिवस्तोत्र #प्रदोषकाळ #शिवभक्ति #मराठीस्त्रोत #हरहरमहादेव

---

© marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत | गणपती बाप्पा मोरया! 🙏

## 📌 आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

👉 **ब्लॉग:** https://marathi-strotra.blogspot.com

👉 **Telegram:** https://t.me/marathistrotra

👉 **Instagram:** https://instagram.com/sarva_marathi_strotra

👉 **YouTube:** https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

👉 **Facebook:** सर्व मराठी स्त्रोत (सर्च करा)

👉 **Linktree:** https://linktr.ee/sarvamarathistrotra

**🙏 कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा 🙏**