श्री कृष्ण चालीसा | अर्थ, महत्त्व, पठण विधी व फलश्रुती

 

◆ श्री कृष्ण चालीसा – परिचय

श्री कृष्ण चालीसा हे भगवान श्रीकृष्णांना समर्पित अत्यंत लोकप्रिय व सामर्थ्यशाली स्तोत्र आहे. हे स्तोत्र अयोध्यादास यांनी अवधी भाषेत रचले आहे. चाळीस चौपायांनी (श्लोक) युक्त असल्यामुळे याला 'चालीसा' म्हणतात. भगवान श्रीकृष्ण हे विष्णूंचे आठवे अवतार मानले जातात . या चालीसाचे नियमित पठण केल्याने भगवान श्रीकृष्ण प्रसन्न होतात व जीवनात आनंद, शांती आणि मोक्ष प्राप्त होतो.

◆ श्री कृष्ण चालीसा – संपूर्ण मराठी अर्थासह

॥ दोहा ॥

बंशी शोभित कर मधुर, नील जलद तन श्याम।

अरुण अधर जनु बिम्बफल, नयन कमल अभिराम॥

अर्थ: हातात मधुर मुरली शोभते, शरीर निळ्या ढगासारखे श्याम (काळे) आहे. लाल ओठ बिंब फळासारखे आहेत, डोळे कमलासारखे सुंदर आहेत.

पूर्ण इन्द्र, अरविन्द मुख, पीताम्बर शुभ साज।

जय मनमोहन मदन छवि, कृष्णचन्द्र महाराज॥

अर्थ: पूर्ण (समग्र) इंद्र, कमलासमान मुख, पिवळे वस्त्र (पीतांबर) शुभ शोभा देतात. मनमोहन, मदनाच्या छवीसमान, कृष्णचंद्र महाराजांचा जयजयकार असो.

॥ चौपाई ॥

जय यदुनंदन जय जगवंदन।

जय वसुदेव देवकी नन्दन॥

अर्थ: यदुकुलाचे नंदन, जगाचे वंदनीय, वसुदेव व देवकीच्या आनंदरूप पुत्राचा जयजयकार असो.

जय यशुदा सुत नन्द दुलारे।

जय प्रभु भक्तन के दृग तारे॥

अर्थ: यशोदामातेचे पुत्र, नंदाचे लाडके, भक्तांच्या डोळ्यांचे तारे (प्रकाश) अशा प्रभूचा जयजयकार असो.

जय नटनागर, नाग नथड्या।

कृष्ण कन्हड्या धैनु चरड्या॥

अर्थ: नटांमध्ये नागर (सुंदर), नागरूपी नथ असलेल्या, गायी चरणाऱ्या कान्हाचा जयजयकार असो.

पुनि नख पर प्रभु गिरिवर धारो।

आओ दीनन कष्ट निवारो॥

अर्थ: प्रभू, आपण नखावर गोवर्धन पर्वत उचलले. आता दीनांचे कष्ट निवारण्यासाठी या.

वंशी मधुर अधर धरि टेरी।

होवे पूर्ण विनय यह मेरी॥

अर्थ: मुरलीला मधुर अधरांनी धरून माझी ही विनंती पूर्ण करा.

आओ हरि पुनि माखन चाखो।

आज लाज भारत की राखो॥

अर्थ: हे हरी, येऊन पुन्हा माखन चाखा. आज भारताची लाज (प्रतिष्ठा) राखा.

गोल कपोल, चिबुक अरुणारे।

मृदु मुस्कान मोहिनी डारे॥

अर्थ: गाल गोल आहेत, हनुवटी लाल आहे. मंद हास्याने मोहिनी (मोह) पसरतो.

राजित राजिव नयन विशाला।

मोर मुकुट वैजन्तीमाला॥

अर्थ: सुंदर, विशाल कमलनयन शोभतात. डोक्यावर मोरपिसांचा मुकुट व गळ्यात वैजयंतीची माळ आहे.

कुंडल श्रवण, पीत पट आछे।

कटि किंकिणी काछनी काछे॥

अर्थ: कानात कुंडले, अंगावर पिवळे वस्त्र (पीतांबर) आहे. कमरेला किंकिणी (घुंगरू) व काछनी (कटिबंध) आहे.

नील जलज सुन्दर तनु सोहे।

छबि लखि, सुर नर मुनिमन मोहे॥

अर्थ: निळ्या कमलासारखे सुंदर शरीर शोभते. ही छबी पाहून देव, माणसे व मुनी यांची मने मोहित होतात.

मस्तक तिलक, अलक घुँघराले।

आओ कृष्ण बांसुरी वाले॥

अर्थ: कपाळावर तिलक, कुरळे अलक (केश). हे मुरलीधरा, आता तुम्ही या.

करि पय पान, पूतनहि तायाँ।

अका बका कागासुर मायाँ॥

अर्थ: पूतनेला स्तनपान देऊन (प्राण घेऊन), अघासुर, बकासुर व कागासुर यांचा संहार केला.

मधुवन जलत अगिन जब ज्वाला।

भै शीतल लखतहि नंदलाला॥

अर्थ: जेव्हा मधुवनात अग्नीच्या ज्वाला पेटल्या, तेव्हा नंदलालाने (कृष्णाने) पाहताच त्या शीतल (थंड) झाल्या.

सुरपति जब ब्रज चढ़यो रिसाई।

मूसर धार वारि वर्षाई॥

अर्थ: जेव्हा इंद्र (सुरपति) रागावून ब्रजावर चढाई करतो, तेव्हा मुसळधार पाऊस वर्षवतो.

लगत लगत ब्रज चहन बहायो।

गोवर्धन नख धारि बचायो॥

अर्थ: ब्रज जवळजवळ वाहून जात होता, तेव्हा गोवर्धन पर्वत नखावर धारण करून त्याचे रक्षण केले.

लखि यसुदा मन भ्रम अधिकार्।

मुख मंह चौदह भुवन दिखाई॥

अर्थ: यशोदामातेच्या मनात भ्रम (आश्चर्य) वाढले, तेव्हा तुम्ही तोंडात चौदा भुवन (लोक) दाखवले.

दुष्ट कंस अति उधम मचायो।

कोटि कमल जब फूल मंगायो॥

अर्थ: दुष्ट कंसाने खूप उपद्रव केला. जेव्हा त्याने कोटी (करोड) कमळे आणायला सांगितली.

नाथि कालियहि तब तुम लीन्हें।

चरण चिन्ह दै निर्भय कीन्हें॥

अर्थ: तेव्हा तुम्ही काळिया नागाला नाचवले व नागाच्या फणावर चरणचिन्ह देऊन त्याला निर्भय केले.

करि गोपिन संग रास विलासा।

सबकी पूरण करी अभिलाषा॥

अर्थ: गोपींसोबत रासलीला रचली व सर्वांच्या अभिलाषा पूर्ण केल्या.

कैतिक महा असुर संहायों।

कंसहि केस पकड़ि दै मायों॥

अर्थ: केशी नावाच्या महा असुराचा संहार केला. कंसाला केस पकडून त्याचा वध केला.

मातपिता की बन्दि छुड़ाई।

उग्रसेन कहाँ राज दिलाई॥

अर्थ: आई-वडिलांची बंधनमुक्ती केली. उग्रसेन यांना राज्य दिले.

महि से मृतक छहों सुत लायो।

मातु देवकी शोक मिटायो॥

अर्थ: पाताळातून सहा मृत पुत्रांना आणले (नरकासुरामुळे). माता देवकीचा शोक मिटवला.

भौमासुर मुर दैत्य संहारी।

लाये घट दश सहसकुमारी॥

अर्थ: भौमासुर व मुर दैत्य यांचा संहार केला. दहा हजार राजकुमारींना घेऊन आले (त्यांना मुक्त केले).

दै भीमहिं तूण चीर सहारा।

जरासिंधु राक्षस कहँ मारा॥

अर्थ: भीमाला (अर्जुनाला) चीर (कवच) व सहारा दिला. जरासंध राक्षसाचा वध केला.

असुर बकासुर आदिक मायाँ।

भक्तन के तब कष्ट निवायाँ॥

अर्थ: असुर, बकासुर आदींचा नाश केला व भक्तांचे कष्ट निवारले.

दीन सुदामा के दुःख टायाँ।

तंदुल तीन मूंठ मुख डार्य॥

अर्थ: दीन सुदामा यांचे दुःख दूर केले. त्यांच्या तीन मूठ तांदळांनी (अर्पणाने) सुखी केले.

---

◆ पठणाची पद्धत

वेळ – सकाळी स्नानानंतर किंवा संध्याकाळी

शुद्धता – स्वच्छ जागी बसा, पूर्वाभिमुख व्हा

पूजन – श्रीकृष्णाच्या मूर्ती किंवा चित्रासमोर दीप, धूप, तुळशीची पाने, फुले वाहा

पठण – भक्तिभावाने तीन वेळा म्हणा

स्मरण – पठणानंतर 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' या मंत्राचा जप करा

◆ पठणाचे फायदे

मन शांत व आनंदी होते

सर्व संकटे दूर होतात

भक्ताला मोक्ष प्राप्त होतो

जीवनात सुख-समृद्धी येते

दुष्टांचा नाश होतो

भगवान कृष्णांची कृपा प्राप्त होते

◆ सारांश

बाब तपशील

स्तोत्र श्री कृष्ण चालीसा

रचनाकार अयोध्यादास

देवता भगवान श्रीकृष्ण

भाषा अवधी

श्लोक संख्या ४० चौपाई + दोहे

पठण फल सुख-शांती, संकटनाश, मोक्ष

विशेष मुरलीधर, मनमोहन

◆ 

#कृष्णचालीसा #कृष्ण #गोपाल #मुरलीधर #श्रीकृष्ण #कृष्णस्तोत्र #मराठीअर्थ #अयोध्यादास #भक्ति #जयश्रीकृष्ण

🙏 जय श्रीकृष्ण! हरि बोल! 🙏

◆ आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

Telegram: https://t.me/marathistrota

Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

---

🙏 जय ज्ञानदेव! जय विठ्ठल! जय श्रीकृष्ण! 🙏