श्री विष्ण्वष्टकम् | अर्थ, महत्त्व, पठण विधी व फलश्रुती

 

◆ श्री विष्ण्वष्टकम् – परिचय

श्री विष्ण्वष्टकम् (Vishnvashtakam) हे भगवान विष्णु यांना समर्पित एक अत्यंत पवित्र व सामर्थ्यशाली अष्टक (आठ श्लोक) स्तोत्र आहे. या स्तोत्रात भगवान विष्णुंच्या तत्त्वज्ञानपूर्ण, अद्वितीय, सर्वव्यापी व परब्रह्म स्वरूपाचे वर्णन केले आहे. 'अष्टक' म्हणजे आठ श्लोकांची स्तोत्रे. हे स्तोत्र भगवान विष्णुंच्या परम तत्त्वाचे, निर्गुण-सगुण स्वरूपाचे व भक्तांच्या कल्याणाचे दर्शन घडवते. या स्तोत्राचे नियमित पठण केल्याने भगवान विष्णु प्रसन्न होतात, मन शांत होते व जीवनात सुख-शांती प्राप्त होते.

◆ श्री विष्ण्वष्टकम् – संपूर्ण मराठी अर्थासह

प्रार्थना:

श्रीगणेशाय नमः ।

(अर्थ: श्री गणेशाला नमस्कार.)

श्लोक १:

पुरः सृष्टाविष्टः पुरुष इति तत्रैकपदमुखः

सहस्राक्षो भुक्त्वा फलमनुशयी शास्ति तमुत ।

स्वयं शुद्धं शान्तं निरवधिसुखं नित्यमचलं

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥१॥

अर्थ: सृष्टीच्या आदिमध्ये जो 'पुरुष' (परमपुरुष) म्हणून ओळखला जातो, ज्याचे एकमुख (सर्वव्यापी) रूप आहे, जो सहस्राक्ष (हजारो डोळे) आहे, जो कर्मफल भोगून पुन्हा नियंत्रित करतो. जो स्वतः शुद्ध, शांत, अमर्याद सुखाचा, नित्य व अचल आहे, अशा, ज्यांच्या चरणांची लक्ष्मी सेवा करते, त्या श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक २:

अनन्तं सत्सत्यं भवभयहरं ब्रह्म परम्

सदा भातं नित्यं जगदिदमितः कल्पितपरम् ।

मुहुर्ज्ञानं यस्मिन् रजतमिव शुक्तौ भ्रमहरं

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥२॥

अर्थ: जे अनंत आहेत, सत् (अस्तित्व) व सत्य आहेत, भव (जन्ममरण) भयाचा नाश करणारे, परब्रह्म आहेत. जे नेहमी प्रकाशमान, नित्य, व ज्यांच्यापासून हे जग कल्पित (उत्पन्न) झाले आहे. ज्यामध्ये बुद्धीला वारंवार ज्ञान होते, जसे चांदीचा भ्रम शिंप्यात (शुक्ती) नष्ट होतो, अशा श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक ३:

मतौ यत्सद्रूपं मृगयति बुधोऽतन्त्रिरसनात्

न रज्जौ सर्पोऽपि मुकुरजठरे नास्ति वदनम् ।

अतोऽपार्थं सर्वं न हि भवति यस्मिंश्च तमहं

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥३॥

अर्थ: ज्याचे खरे स्वरूप (सद्रूप) हे विद्वान लोक आपल्या बुद्धीने तर्कशास्त्राच्या आधारे शोधतात. जसा दोरीत साप नसतो, आरशात तोंड नसते (प्रतिबिंब असते). त्याचप्रमाणे ज्यामध्ये सर्व काही अपार्थ (व्यर्थ) न होता सार्थक होते, अशा श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक ४:

भ्रमद्धीविक्षिप्तेन्द्रियपथमनुष्यैर्हृदि विभुं

नयं वै वेद स्वेन्द्रियमपि वसन्तं निजमुखम् ।

सदा सेव्यं भक्तैर्मुनिमनसि दीपं मुनिनुतं

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥४॥

अर्थ: ज्यांची बुद्धी भ्रमात व इंद्रियांच्या मार्गाने विचलित झाली आहे अशा मनुष्यांनाही जो हृदयात विभू (सर्वव्यापी) असून आपल्या इंद्रियांतूनही आपले मुख (स्वरूप) दाखवतो. ज्याची भक्तांनी नेहमी सेवा करावी, जो मुनींच्या मनात दीपासारखा प्रकाशमान आहे, अशा श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक ५:

बुधा यत्तद्रूपं न हि तु नैगुण्यममलं

यथा ये व्यक्तं ते सततमकलङ्के श्रुतिनुतम् ।

यदाहुः सर्वत्रास्वलितगुणसत्ताकमतुलं

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥५॥

अर्थ: विद्वान ज्याचे ते रूप (ब्रह्म) जाणतात, जे निर्गुण (गुणातीत) व अमल आहे. ज्याचे रूप व्यक्त (प्रकट) असूनही ते सर्वकाळ निष्कलंक व वेदांनी स्तुत्य आहे. ज्याला सर्वत्र सत्ता, गुण व सामर्थ्य आहे, अशा अतुलनीय श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक ६:

लयादौ यस्मिन्यद्विलयमप्युद्यत्प्रभवति

तथा जीवोपेतं गुरुकरुणया बोधजनने ।

गतं चात्यन्तान्तं व्रजति सहसा सिन्धुनदवत्

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥६॥

अर्थ: ज्याच्यामध्ये प्रलयाच्या आरंभी सर्व काही विलीन होते व पुन्हा प्रकट होते. जसा गुरुच्या कृपेने जीवाला बोध होतो, तसाच अत्यंत अंतास (मोक्ष) जातो, जसे नदी समुद्रात विलीन होते. अशा श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक ७:

जडं सङ्घातं यन्निमिषलवलेशेन चपलं

यथा स्वं स्वं कार्यं प्रथयति महामोहजनकम् ।

मनोवादगजीवानां न निविशति यं निर्भयपदं

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥७॥

अर्थ: जे जड संघात (शरीर) व क्षणार्धात चपळ असूनही स्वतःचे कार्य करते व महामोह उत्पन्न करते. जे मन, वाणी व गज (इंद्रिये) यांच्यात न विसावता, निर्भय पद (स्थिती) देते, अशा श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक ८:

गुणाख्याने यस्मिन्नभवति न वेदोऽपि नितरां

निषिध्यद्वाक्यार्थेश्चकितचिकितं योऽस्य वचनम् ।

स्वरूपं यद्रत्वा प्रभुरपि च तृष्णीं भवति तं

नमामि श्रीविष्णुं जलधितनयासेवितपदम् ॥८॥

अर्थ: ज्याच्या गुणांचे वर्णन करण्यास वेदही समर्थ नाहीत, ज्याची वचने निषेधार्थक वाक्यांनी (नेति-नेति) चकित करणारी आहेत. ज्याचे स्वरूप जाणून प्रभू (ब्रह्मादी) सुद्धा मौन बनतात. अशा, ज्यांच्या चरणांची लक्ष्मी सेवा करते, त्या श्रीविष्णूला मी नमस्कार करतो.

श्लोक ९ (फलश्रुती):

विष्ण्वष्टकं यः पठति प्रभाते नरोऽप्यखण्डं

सुखमश्नुते च ।

यन्नित्यबोधाय सुबुद्धिनोक्तं रधूत्तमाख्येन विचार्य

सम्यक् ॥९॥

अर्थ: जो मनुष्य सकाळी प्रभातकाळी हे विष्ण्वष्टक (विष्णु अष्टक) अखंडितपणे पठण करतो, तो सुख प्राप्त करतो. हे स्तोत्र नित्य बोधासाठी सुबुद्धींनी विचार करून रधूत्तम (राम) यांच्याद्वारे सांगितले आहे.

---

◆ पठणाची पद्धत

वेळ – सकाळी (प्रभातकाळी) स्नानानंतर

शुद्धता – स्वच्छ जागी बसा, पूर्वाभिमुख व्हा

पूजन – भगवान विष्णुंच्या मूर्ती किंवा चित्रासमोर दीप, धूप, तुळशीची पाने, पिवळी फुले वाहा

पठण – भक्तिभावाने एक किंवा तीन वेळा म्हणा

स्मरण – पठणानंतर 'ॐ नमो नारायणाय' मंत्राचा जप करा

◆ पठणाचे फायदे

परब्रह्म तत्त्वाची प्राप्ती होते

मन शांत व स्थिर होते

भवभय (जन्म-मृत्यूचे भय) दूर होते

जीवनात सुख, शांती व समृद्धी येते

सर्व संकटे दूर होतात

अंती मोक्ष (हरिधाम) प्राप्त होते

◆ सारांश

बाब तपशील

स्तोत्र श्री विष्ण्वष्टकम्

रचनाकार अज्ञात (परंपरागत)

देवता भगवान विष्णु (श्रीहरी)

श्लोक संख्या ९ (फलश्रुतीसह)

पठण फल सुख-शांती, मनःस्थैर्य, मोक्ष

विशेष नित्य बोधासाठी, प्रभातकाळी पठण

◆ Hashtags

#विष्ण्वष्टक #विष्णु #श्रीहरी #नारायण #अष्टक #स्तोत्र #मराठीअर्थ #भक्ति #वैकुंठ #जयश्रीहरी

🙏 ॐ नमो नारायणाय! जय श्रीहरी! 🙏

◆ आमचे सर्व लिंक एकाच ठिकाणी:

ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

Telegram: https://t.me/marathistrota

Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

---

🙏 जय ज्ञानदेव! जय विठ्ठल! ॐ नमो नारायणाय! 🙏