श्री कालिकाष्टकम् | अर्थ, ध्यान, स्तोत्र व फलश्रुती (शंकराचार्य विरचित)

 

श्री कालिकाष्टकम् – अर्थ, ध्यान, स्तोत्र व फलश्रुती

शंकराचार्य विरचित | ग्रंथ – कालिरहस्य

या ब्लॉग पोस्टमध्ये आपण आद्य शंकराचार्यांनी विरचित ‘श्री कालिकाष्टकम्’ या स्तोत्राचा मराठी अर्थ, ध्यानश्लोक, स्तुती व पठणाचे फल यांचा सविस्तर आढावा घेणार आहोत.

◆ ध्यानम् (ध्यानश्लोक)

श्लोक १:

गलद्रक्तमुण्डावलीकण्ठमाला

महाघोररावा सुदंष्ट्रा कराला ।

विवस्त्रा हमशानालया मुक्तकेशी

महाकालकामाकुला कालिकेयम् ॥१॥

अर्थ: ज्या देवीच्या गळ्यात रक्त स्रवणाऱ्या मुंडक्यांची माळ आहे, जी प्रचंड भयानक आवाज करते, तीक्ष्ण दाढ व विकराळ स्वरूपाची आहे, नग्न अवस्थेत स्मशानात राहते, मोकळे केस असलेली, महाकालाच्या भक्तीने व्यापलेली अशी ही कालिका देवी आहे.

श्लोक २:

भुजेवामयुग्मे शिरोऽसिं दधाना

वरं दक्षयुग्मेऽभयं वै तथैव ।

सुमध्याऽपि तुङ्गस्तना भारनम्रा

लसद्रक्तसूक्तद्रया सुस्मितास्या ॥२॥

अर्थ: तिच्या डाव्या दोन हातांत कापलेले शीर व तलवार आहे, उजव्या दोन हातांत वरदान व अभयमुद्रा आहे. तिची कमर सुंदर आहे, भारी स्तनांमुळे किंचित नमलेली आहे, मुखावर रक्ताने भिजलेले ओठ व सुंदर स्मित आहे.

श्लोक ३:

शवद्रन्नरुणांवतंसा सुकेशी

लसत्नेतपाणिं प्रयुक्तैककाञ्ची ।

शवाकारमञ्चाधिरूद्धा शिवाभिशू-

चतुर्दिभ्रुशब्दायमानाऽभिरेजे ॥३॥

अर्थ: शवावर आरुढ झालेल्या, रक्ताभ रंगाचे अलंकार धारण केलेल्या, सुंदर केस असलेल्या, हातात चमकते शस्त्र व कमरेला कटिबंध धारण केलेल्या, चारही दिशांना असलेल्या शृगालांच्या आवाजाने युक्त अशा देवी शोभतात.

◆ स्तुतिः (स्तोत्र)

श्लोक १:

विरज्यादिदेवास्त्रयस्ते गुणास्त्रीन्

समाराध्य कालीं प्रधाना बभूवुः ।

अनादिं सुरादिं मखादिं भवादिं

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥१॥

अर्थ: विरंची आदी देवांनी तीन गुणांची आराधना करून कालिकेला प्रधान मानले. तरीही जो अनादी, सुरादी, मखादी व भवादी आहे, त्या तुझ्या खऱ्या स्वरूपाला देवसुद्धा जाणू शकत नाहीत.

श्लोक २:

जगन्मोहिनीयं तु वाग्वादिनीयं

सुहृत्पोषिणीशत्रुसंहारणीयम् ।

वचस्तम्भनीयं किमुच्चाटनीयं

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥२॥

अर्थ: तू जगाला मोहित करणारी आहेस, वाग्देवी रूपाने वाद करणारी आहेस, मित्रांचे पोषण व शत्रूंचा संहार करणारी आहेस. तू वचनाचा स्तंभ व उच्चाटन करू शकतेस. तरीही तुझे खरे स्वरूप देवांनाही माहीत नाही.

श्लोक ३:

इयं स्वर्गदात्री पुनः कल्पवल्ली

मनोजास्तु कामान् यथार्थं प्रकुर्यात् ।

तथा ते कृतार्थं भवन्तीति नित्यं

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥३॥

अर्थ: तू स्वर्ग देणारी, कल्पवृक्षासारखी आहेस. मनातील सर्व इच्छा पूर्ण करण्याची क्षमता तुझ्यात आहे. तू भक्तांना नेहमी कृतार्थ करतेस. तरीही तुझे मूळ स्वरूप देवांनाही माहीत नाही.

श्लोक ४:

सुरापानमत्ता सुभक्तानुरक्ता

लसत्पूतचित्ते सदाविर्भवत्ते ।

जपध्यानपूजासुधाधौतपङ्क्ता

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥४॥

अर्थ: तू सुरापानाने मत्त झालेली असली तरी सद्भक्तांवर प्रेम करणारी आहेस. ज्यांचे चित्त शुद्ध आहे, त्यांच्यात तू नेहमी प्रकट होतेस. जप, ध्यान व पूजा या अमृताने धुतलेल्या पंक्तीत तू राहतेस. तरीही तुझे खरे स्वरूप देवांनाही माहीत नाही.

श्लोक ५:

चिदानन्दकन्दं हसन् मन्दमन्दं

शरच्चन्द्रकोटिप्रभापुञ्जबिम्बम् ।

मुनीनां कवीनां हृदि द्योतयन्तं

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥५॥

अर्थ: तू चैतन्य व आनंदाचे खाण आहेस, हळूहळू हसणारी आहेस. शरद ऋतूतील कोट्यावधी चंद्रांच्या प्रभेने उजळलेल्या बिंबासारखी आहेस. मुनी व कवी यांच्या हृदयात प्रकाशमान होणारी आहेस. तरीही तुझे खरे स्वरूप देवांनाही माहीत नाही.

श्लोक ६:

महामेघकाली सुरक्तापि शुभ्रा

कदाचिद् विचित्राकृतियोगमाया ।

न बाला न वृद्धा न कामातुरापि

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥६॥

अर्थ: तू महामेघासारखी काळी आहेस, पण रक्ताने रक्तवर्णी सुद्धा आहेस आणि शुभ्र सुद्धा आहेस. कधी विचित्र रूप, कधी योगमाया, कधी बाला, कधी वृद्धा, कधी कामातुर — तू सगळंच आहेस. तरीही तुझे खरे स्वरूप देवांनाही माहीत नाही.

श्लोक ७:

क्षमस्वापरार्थं महागुप्तभावं

मया लोकमध्ये प्रकाशिकृतं यत् ।

तव ध्यानपूतेन चापल्यभावात्

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥७॥

अर्थ: हे देवी, माझा हा अपराध क्षमा कर, की मी तुझ्या गुप्त भावाला लोकांमध्ये प्रकाशित केले. तुझ्या ध्यानपूजेतील चपळपणा यामुळे व तरीही तुझे खरे स्वरूप देवांनाही माहीत नाही.

◆ फलश्रुतिः (पठणाचे फल)

श्लोक ८:

यदि ध्यानयुक्तं पठेद् यो मनुष्यः

तदा सर्वलोके विशालो भवेच्च ।

गृहे चाष्टसिद्धिर्मुक्तिरपि च

स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः ॥८॥

अर्थ: जो मनुष्य या कालिकाष्टकाचे ध्यानपूर्वक पठण करतो, तो सर्व लोकांमध्ये विशाल होतो. त्याच्या गृही अष्टसिद्धी प्राप्त होतात व शेवटी मुक्ती मिळते. तरीही तुझे खरे स्वरूप देवांनाही माहीत नाही.

◆ पठणाची पद्धत

वेळ – सकाळी किंवा संध्याकाळी

शुद्धता – स्वच्छ जागी बसा

पूजन – माँ कालिका चित्रासमोर दिवा लावा

पठण – भक्तिभावाने तीन वेळा म्हणा

स्मरण – देवीचे ध्यान करा

◆ सारांश

ग्रंथ – कालिकाष्टक (शंकराचार्य विरचित)

उपास्यदेवता – माँ कालिका (महाकाली)

मुख्य भाव – कालिकेचे रहस्यमय, अवर्णनीय, अनंत स्वरूप

पठण फल – अष्टसिद्धी, लौकिक मान, मोक्ष

विशेष – प्रत्येक श्लोकाच्या शेवटी "स्वरूपं त्वदीयं न विदन्ति देवाः" या उक्तीने देवीच्या अनंततेवर भर

#कालिकाष्टक #कालिका #शंकराचार्य #देवीस्तोत्र #महाकाली #मराठीस्त्रोत #जयमाँकाली

---

© marathi-strotra.blogspot.com | सर्व स्तोत्रे मराठीत

🔗 ब्लॉग: https://marathi-strotra.blogspot.com

📲 Telegram: https://t.me/marathistrota

📸 Instagram: https://instagram.com/sarva_marathi_strota

🎥 YouTube: https://youtube.com/@sarva_marathi_strota

📘 Facebook: सर्व मराठी स्त्रोत

🌿 Linktree: https://linktr.ee/sarvamarathi_strota

कृपया सर्व प्लॅटफॉर्मवर फॉलो करा.

🙏 जय माँ कालिका 🙏